FELSEFE 10 · 1. ÜNİTE

Felsefenin Doğası

Herkesin cevabını bildiğini sandığı bir soruyu sormaya devam etmek neden insanı hem rahatsız eder hem ileri taşır?

Konular

1. KONU
Felsefenin Anlamı
Bilgeliğe sahip olmak ile bilgeliği sevmek arasında ne fark var ve felsefe neden ikincisini seçer?
Özet: Felsefenin Anlamı Kartlar: Felsefenin Anlamı
2. KONU
Felsefi Düşüncenin Özellikleri
Aynı tabağa bakan dört kişi neden dört ayrı şey düşünür ve bunlardan hangisi felsefi düşünmedir?
Özet: Felsefi Düşüncenin Özellikleri Kartlar: Felsefi Düşüncenin Özellikleri
3. KONU
Felsefi Düşüncenin Gelişimi
Birbirini hiç tanımayan insanlar aynı yüzyılda benzer soruları sormaya başladıysa felsefe gerçekten tek bir yerde mi doğdu?
Özet: Felsefi Düşüncenin Gelişimi Kartlar: Felsefi Düşüncenin Gelişimi
4. KONU
Felsefi Soruların Temel Özellikleri
"Pencere kapalı mı?" ile "Güzel nedir?" arasındaki fark nedir ve bir soruyu felsefi yapan şey ne?
Özet: Felsefi Soruların Temel Özellikleri Kartlar: Felsefi Soruların Temel Özellikleri
5. KONU
Felsefenin Diğer Alanlarla İlişkisi
Aynı gökyüzüne bakan bir bilim insanı, bir ressam, bir inanan ve bir filozof neden aynı şeyi görmez?
Özet: Felsefenin Diğer Alanlarla İlişkisi Kartlar: Felsefenin Diğer Alanlarla İlişkisi
6. KONU
Felsefenin Bireysel ve Toplumsal İşlevi
"Felsefe ne işe yarar?" sorusuna cevap ararken bile felsefe yapıyorsan, felsefenin sana ve topluma kazandırdığı ne?
Özet: Felsefenin Bireysel ve Toplumsal İşlevi Kartlar: Felsefenin Bireysel ve Toplumsal İşlevi

Ünitenin kavramları

73 KAVRAM

1. KONU

Felsefenin Anlamı

Felsefe: İnsanın evreni, hayatı ve kendi varoluşunu derinlemesine sorgulayarak anlamaya çalışmasıdır.
Philosophia: Yunanca philia ve sophia kelimelerinden oluşan, bilgelik sevgisi ya da bilginin peşinden koşmak anlamına gelen kelimedir.
Philia: Yunancada sevmek, aramak ve bir şeyin peşinden gitmek anlamına gelen kelimedir.
Sophia: Yunancada bilgelik anlamına gelen kelimedir.
Bilgelik sevgisi: Bilgeliğe sahip olduğunu iddia etmeden ona yönelme ve onu arama isteğidir; felsefi düşünmenin itici gücüdür.
Filozof: Merakını canlı tutarak hakikati arayan ve bildiğine uygun yaşamaya çalışan kişidir.
Sorgulama: Problemleri fark edip onlar hakkında soru sormak, bir düşünceyi olduğu gibi kabul etmeyip gerekçesini araştırmaktır.; 1. KONU 2. KONU
Bilinç: İnsanın kendisinin ve çevresinde olan bitenin farkında olmasıdır; duygunun, algının ve bilginin merkezidir.
Düşünme: Kavramlar aracılığıyla yargılara ulaşmayı sağlayan zihinsel etkinliktir; felsefi bilginin hem kaynağı hem aracıdır.
Hakikat: Felsefenin ulaşmaya çalıştığı, bir şeyin gerçekte ne olduğuna dair doğru bilgidir.; 1. KONU 6. KONU
Erdem: Kişinin bildiği doğruyu kendi hayatında uygulamasıdır.

2. KONU

Felsefi Düşüncenin Özellikleri

Pratik düşünme: Günlük bir ihtiyaca hızlı ve kullanışlı bir çözüm bulmaya yönelen düşünme biçimidir.
Yaratıcı düşünme: Bir soruna alışılmışın dışında, yeni ve özgün bir çözüm üreten düşünme biçimidir.
Eleştirel düşünme: Karşılaşılan bilgilerin doğruluğunu tartarak gerekçeye dayalı bir karar vermeyi sağlayan düşünme biçimidir.; 2. KONU 6. KONU
Felsefi düşünme: Varlığı, bilgiyi ve değerleri akıl ve mantık ilkelerine dayanarak bütüncül biçimde kavrama ve temellendirme etkinliğidir.
Hayret etme: Alışılmış olanın dışına çıkıp dünyaya şaşkınlıkla bakmak ve anlam aramaya başlamaktır.
Merak etme: Çevreyi ve olayları öğrenme isteğiyle araştırmaya yönelmektir.
Eleştirel olma: Bilgileri doğrudan kabul etmeyip değerlendirmekten geçirmektir.
Şüphe etme: Doğru kabul edilen bilgileri sorgulayıp dayanaklarını araştırmaktır.
Rasyonel olma: Akla ve mantığa dayanarak düşünmektir.
Refleksiyon: Zihnin kendi düşüncelerini yeniden düşünmesi, yani düşünme üzerine düşünmedir.
Sistemli olma: Bilgilerin düzenli ve bütünlüklü bir yapı içinde ortaya konmasıdır.
Tutarlı olma: Düşünceler arasında çelişki bulunmamasıdır.
Evrensel olma: Ele alınan problemlerin yalnızca belli bir grubu değil, bütün insanlığı ilgilendirmesidir.
Yığılımlı ilerleme: Geçmiş filozofların düşüncelerinin eleştirilip geliştirilerek ilerlemesidir; kümülatiflik olarak da adlandırılır.

3. KONU

Felsefi Düşüncenin Gelişimi

Mitoloji: Bir toplumun evreni, doğayı ve insanı tanrılar ve kahramanlar üzerinden anlatan efsaneler bütünüdür.
Felsefe geleneği: Belli bir kültür ya da coğrafyada zaman içinde gelişen, kendine özgü soruları ve yaklaşımları olan felsefi birikimdir.
Antik Yunan felsefesi: Antik Yunan’da gelişen ve felsefeyi sistemli hâle getiren düşünce geleneğidir.
Hristiyan felsefesi: Hristiyan inancının Tanrı ve iman anlayışını düşüncenin merkezine yerleştiren felsefedir.
İslam felsefesi: İslam dünyasında gelişen, önceki uygarlıkların düşünsel mirasını yorumlayarak özgün eserler ortaya koyan felsefedir.
Beytülhikme: Bağdat’ta kurulan, çeviri ve bilimsel çalışmaların yapıldığı ilim merkezidir.
Rönesans: Avrupa’da 15. yüzyılda başlayan, sanatta, bilimde ve düşüncede canlanmayı ifade eden yeniden doğuş hareketidir.
Hümanizm: İnsanı evrenin merkezine koyan ve onu yücelten düşüncedir.
Reform: 16. yüzyılda Katolik Kilisesi’nin otoritesine karşı başlayan dinî yenilenme hareketidir.
Modern bilim: Doğayı akıl ve yeni bilimsel yöntemlerle açıklamaya çalışan bilim anlayışıdır.
Ulus devlet: Egemenliğini ortak bir kimlik etrafında birleşen ulustan alan devlet biçimidir.
Sanayi Devrimi: Üretimde insan ve hayvan gücünün yerini makinelerin aldığı ekonomik ve toplumsal dönüşümdür.
Ansiklopedi: Farklı alanlardaki bilgileri bir araya toplayıp düzenli biçimde sunan kapsamlı eserdir.
Felsefi ekol: Ortak ilke ve yaklaşımları paylaşan filozofların oluşturduğu düşünce akımıdır.

4. KONU

Felsefi Soruların Temel Özellikleri

Pratik soru: Günlük hayatta ortaya çıkan anlık bir ihtiyacı gidermeye yönelik sorudur.
Bilimsel soru: Ölçülebilir olguları açıklamaya yönelik, gözlem ve deneyle cevaplanabilen sorudur.
Felsefi soru: Görünenin ardındaki temel ilkeleri arayan; varlığın, bilginin ve değerlerin anlamını derinlemesine soruşturan sorudur.
Kavramsal derinlik: Felsefi sorunun tek bir olaya değil, bir kavramın özüne ve dayandığı temellere yönelmesidir.
Açık uçluluk: Felsefi sorunun tek ve kesin bir cevabının olmaması, farklı ve tutarlı cevaplara açık kalmasıdır.
Evrensellik: Felsefi sorunun belli bir zamana ve yere bağlı kalmadan insan olmanın temel durumlarıyla ilgilenmesidir.
Kurucu/yönlendirici olma: Felsefi soruya verilen cevabın, ondan türeyen diğer soruları ve insanın dünya görüşünü biçimlendirmesidir.
Tutarlılık: Felsefi sorunun belirli bir kavramsal çerçeve içinde, aynı düşünme düzeyinde kalacak biçimde sorulmasıdır.
Düşünce deneyi: Bir düşünceyi sınamak için kurgulanan, zihinde yürütülen varsayımsal durumdur.
Refleksif sorgulama: Kişinin sorduğu soruyu amacı, ön kabulleri ve anahtar kavramları açısından yeniden düşünerek sınamasıdır.
Ön kabul: Bir soru sorulurken ya da bir düşünce kurulurken doğruluğu tartışılmadan baştan varsayılan düşüncedir.

5. KONU

Felsefenin Diğer Alanlarla İlişkisi

Felsefe disiplini: Felsefenin belli bir alana yönelen sorularından doğan ve o alanın kavramlarını, yöntemlerini ve amaçlarını inceleyen alt dalıdır.
Varlık felsefesi: Bir şeyin gerçekten var olup olmadığını ve varsa ne olduğunu soruşturan felsefe disiplinidir.
Bilgi felsefesi: İnsanın bilgiye ulaşıp ulaşamayacağını, bilginin nereden geldiğini ve doğruluğunun neyle ölçüleceğini soruşturan felsefe disiplinidir.
Ahlak felsefesi: Herkes için geçerli bir ahlak yasasının bulunup bulunmadığını, özgürlükle sorumluluğun nasıl bağlandığını soruşturan felsefe disiplinidir.
Estetik: Güzelin ne olduğunu ve güzellik hakkında herkesin paylaşabileceği yargılara varılıp varılamayacağını soruşturan felsefe disiplinidir; sanat felsefesiyle birlikte ele alınır.
Siyaset felsefesi: Devletin nasıl doğduğunu, iktidarın hangi durumda meşru olduğunu ve en iyi toplum düzeninin ne olduğunu soruşturan felsefe disiplinidir.
Din felsefesi: Tanrı’nın varlığı, evrenin yapısı ve ruhun ölümsüzlüğü gibi metafizik sorunları akıl yoluyla soruşturan felsefe disiplinidir.
Bilim felsefesi: Bilimin ne olduğunu ve hangi yöntemle bilgi ürettiğini soruşturan felsefe disiplinidir.
Bilim: Varlığın belli bir yönünü gözlem, deney ve ölçümle inceleyip sınanabilir sonuçlara ulaşan bilgi alanıdır.
Din: Vahye ve kutsal metinlere dayanan, insanın manevi yönüne seslenen inanç alanıdır.
Sanat: Hayal gücü ve yaratıcılıkla duyguları estetik biçimde ifade eden, güzele ulaşmayı amaçlayan insan etkinliğidir.
Genelgeçerlik: Bir bilginin belli kişilere göre değişmeden herkes için geçerli kabul edilmesidir.
Vahiy: Dinî bilginin kaynağı olarak Tanrı’dan gelen bildiridir.
Sezgi: Akıl yürütmeye başvurmadan bir şeyi doğrudan kavramadır.

6. KONU

Felsefenin Bireysel ve Toplumsal İşlevi

Bireysel işlev: Felsefenin kişinin düşünme, karar verme ve kendini anlama biçimine yaptığı katkıdır.
Toplumsal işlev: Felsefenin toplumun ortak sorunlarını tartışmaya, birlikte düşünme kültürüne ve toplumsal gelişmeye yaptığı katkıdır.
Akıl yürütme: Bilinen önermelerden hareketle yeni bir sonuca ulaşma sürecidir.
Gerekçe: Bir düşünceyi ya da kararı destekleyen, onun neden kabul edilmesi gerektiğini gösteren dayanaktır.
Dünya Felsefe Günü: UNESCO’nun felsefeye dikkat çekmek için ilan ettiği, her yıl kasım ayının üçüncü perşembesi belirlenen bir temayla kutlanan gündür.
Kapsayıcılık: Toplumun hiçbir kesiminin dışarıda bırakılmadan toplumsal hayata eşit biçimde katılabilmesidir.
Sosyal adalet: Toplumdaki hak, fırsat ve imkânların bireyler arasında adil biçimde paylaşılmasıdır.
Çocuklar İçin Felsefe (P4C): Çocukların bir hikâye, soru ya da kavram üzerine birlikte düşünerek görüşlerini gerekçelendirmeyi öğrendiği eğitim yaklaşımıdır.
Tıp etiği: Tıbbi uygulamalarda karşılaşılan doğru ve yanlış sorularını ele alan uygulamalı etik alanıdır.