FELSEFE 11 · 3. ÜNİTEAkıl ve İnanç
Bir şeye inanmak için onu akılla kanıtlaman mı gerekir, yoksa insanı inanca götüren başka yollar da var mıdır?
Konular
- 1. KONU
Akıl-İnanç İlişkisine Yönelik Felsefi Sorular ve Problemler
Bir şeyi bildiğini söylemekle ona inandığını söylemek arasında ne fark var ve bu fark inanç söz konusu olduğunda neden önemli hâle geliyor?
- 2. KONU
Akıl-İnanç İlişkisine Yönelik Felsefi Görüş ve Argümanlar
Kimi düşünür inancı akılla kanıtlamaya çalışır, kimi aklın burada sustuğunu söyler, kimi de yolu gönülde arar. Bu yollar birbirini dışlar mı, yoksa tamamlar mı?
Ünitenin kavramları21 kavram
Akıl-İnanç İlişkisine Yönelik Felsefi Sorular ve Problemler
- Akıl
- Düşünme, akıl yürütme ve değerlendirme süreçlerini gerçekleştiren; insanın doğruya ve hakikate ulaşmasını sağlayan zihinsel yetidir.
- 1. KONU2. KONU
- İnanç
- Bir düşünceyi, varlığı ya da önermeyi doğru veya güvenilir kabul etme durumudur; hem bir önermeyi doğru kabul eden zihinsel tutumu hem de güven, bağlılık ve teslimiyet içeren içsel yönelimi kapsar.
- İman
- Arapça kökenli; güven, samimiyet ve teslimiyet anlamlarını içeren, daha çok din alanına ait olan ve yöneldiği varlık Tanrı olan bağlılıktır.
- Dinî inanç
- İnancın dinî bağlamdaki karşılığıdır; Tanrı'nın varlığını kabul etmeyi ve Tanrı hakkındaki önermelerin doğruluğunu benimsemeyi içeren, bağlanma, güvenme ve teslimiyet barındıran kabuldür.
- Bilgi
- Felsefede Platon'dan bu yana gerekçelendirilmiş doğru inanç olarak ele alınan; kişinin bir önermeye inanmasını, bu inancın gerçekte doğru olmasını ve sağlam gerekçelerle desteklenmesini gerektiren kavramdır.
- Din felsefesi
- Tanrı, ibadet, iman, inanç, vahiy, kutsal, peygamber ve dinî tecrübe gibi kavramları ele alan; amacı dinî inançları savunmak ya da çürütmek değil, ele aldığı konu ve problemleri temellendirmek olan felsefe alanıdır.
Akıl-İnanç İlişkisine Yönelik Felsefi Görüş ve Argümanlar
- Temelcilik
- İnancın akla uygun temellere ve kanıtlara dayandırılması, gerekçelendirilmesi gerektiğini savunan felsefi yaklaşımdır.
- Fideizm
- İmancılık da denen; inancın temellendirilmesinde aklın sınırlı bir gücü olduğunu, inancın aklı aştığını ve mantıksal bir temellendirmeye tabi tutulamayacağını savunan görüştür.
- Radikal fideizm
- Akıl ve inancın asla bir arada bulunamayacağını savunan, fideizmin en katı biçimidir.
- Gönül
- Tanrı inancının temellendirilmesinde ve Tanrı'ya varışta aracın akıl değil gönül olduğunu kabul eden, bununla birlikte aklın rehberliğini dışlamayan ılımlı yaklaşımın temel kavramıdır.
- Taklit imanı
- Gazali'ye göre ilk iman mertebesidir; başkalarını örnek alarak benimsenen inançtır ve avamın imanı olarak da adlandırılır.
- Yakîn
- Gazali'ye göre şüpheden uzak, kesinliğe yakın en yüksek iman mertebesidir; kalbî tecrübe ve manevi sezgiyle ulaşılan bu imana ariflerin imanı da denir.
- Apoloji
- Savunma anlamına gelir; ilk dönem Hristiyan düşünürlerinin Hristiyanlığa yönelik eleştirilere felsefe aracılığıyla karşı çıkma çabasının adıdır.
- Meşşaiye okulu
- Hakikate ulaşmada aklın rolünü vurgulayan ve inancın akılla desteklenmesi gerektiğini savunan İslam felsefesi okuludur.
- Kelam
- Temsilcilerine göre hakikatin akılla bilinebileceği, ancak aklın naklî (vahiy, ayet, hadis) bilginin önüne geçtiği İslam düşüncesi okullarının ortak adıdır.
- Tasavvuf
- Aklın yalnızca inancın bilgisini tasdik etmede işe yaradığını kabul eden İslam düşüncesi geleneğidir.
- Skolastik felsefe
- Orta Çağ felsefesinin bir bölümünü oluşturan; bilimin dinin bir parçası ve aracı olarak ikinci planda kaldığı, Aristoteles'in felsefesinin, biyolojinin ve özellikle mantığın önem taşıdığı felsefedir.
- Kötülük problemi
- Ateist düşünürlerin, her şeye gücü yeten, her şeyi bilen ve mutlak iyi bir Tanrı'nın varlığına yönelik önemli itirazlarından biri olarak kullandığı problemdir.
- Paradoks
- Kierkegaard'a göre imanın taşıdığı nitelik; aklı aşan, mantıksal açıdan açıklanamayan ve temellendirilemeyen durumdur.
- Perde
- Hacı Bektaş Veli'nin anlatımında Tanrı ile bütün nesneler arasında bulunan, gönül ile Tanrı arasında ise bulunmayan engeldir.
- İlahi aşk
- Yunus Emre'nin şiirinde öne çıkan, Tanrı'ya yönelen aşktır; aklın sınırlarını aşan bir hakikat arayışı mı yoksa akılla birbirini tamamlayan bir unsur mu olduğu tartışılır.