Akıl-İnanç İlişkisine Yönelik Felsefi Görüş ve Argümanlar

İnancın akla uygun temellere ve kanıtlara dayandırılması, gerekçelendirilmesi gerektiğini. Bir şeyin rasyonel olması, onu akılla kabul edilebilir kılan gerekçelere dayandırılabilmesidir.

Kavram: TEMELCİLİK

Buna inanmanın doğru olmadığı söylenir.

Kavram: TEMELCİLİK

Bazıları yeterli kanıt olmadığı gerekçesiyle Tanrı inancını reddetmiştir. Bazı teist filozoflar ise Tanrı inancına akılsal bir temel sağlamanın mümkün olduğunu savunmuştur.

Kavram: TEMELCİLİK

İnancın temellendirilmesinde aklın sınırlı bir gücü olduğunu ve inancın aklı aştığını. İnanç mantıksal bir temellendirmeye tabi tutulamaz.

Kavram: FİDEİZM

Çünkü insan sonlu ve sınırlı, Tanrı ise sonsuz ve aşkındır. Bu yüzden Tanrı'ya ulaşmak sezgisel bir süreçtir.

Kavram: FİDEİZM

İnanç akıldan üstündür ve akıldan önce gelir. İnsan önce inanır, sonra bilir.

Kavram: FİDEİZM

Aklın sınırlı gücüne ve Tanrı'nın varlığının aklı aşan niteliğine bağlar. Bu yetersizliği iradenin gücüyle aşmaya çalışır.

Kavram: FİDEİZM

Akıl ve inancın asla bir arada bulunamayacağını savunan, fideizmin en katı biçimidir.

Kavram: RADİKAL FİDEİZM

Akıl değil gönüldür. Bu yaklaşım inancın aklı aşan bir kabul ediş ve teslimiyet taşıdığını söyler.

Kavram: GÖNÜL

Hayır. İnancın akıldan önce geldiğini kabul eder ama dinî doğruların anlaşılmasında, açıklanmasında ve yaşama yansıtılmasında aklın rehberliğine ihtiyaç olduğunu savunur.

Kavram: GÖNÜL

İnanç konusunda kesin ve bağlayıcı bir sonuca ulaşmanın imkânsız olduğunu baştan bilmek ve kabul etmek koşuluyla.

Kavram: GÖNÜL

İnancı bütünüyle akılla temellendirme düşüncesi ve inancı bütünüyle akıldan ayrı görme düşüncesi.

Kavram: GÖNÜL

Pascal'a göre gerçeklik yalnızca akılla kavranamaz, gönülle de bilinir. Düşünceler'deki bu sözüyle inancı akla öncelediğini ama aklı dışlamadığını belirtir.

Kavram: GÖNÜL

Pascal'a göre gerçekte Tanrı yoksa kişi yalnızca dinî kurallara uygun bir yaşam sürmüş olur. Gerçekte Tanrı varsa sonsuz mutluluğa ulaşarak en büyük kazancı elde eder.

Kavram: GÖNÜL

Doğa olaylarını açıklamada. Ancak Gazali'ye göre Tanrı'nın varlığı ve gayba ilişkin konular yalnızca akıl ve duyularla tam olarak kavranabilecek alanlar değildir.

Kavram: AKIL

İnanmak ile inanmamak arasında gerçek bir tercih mümkün olmazdı. Bu yüzden Gazali inancı insanın özgür iradesiyle gerçekleştirdiği bilinçli bir yöneliş sayar.

Kavram: AKIL

Taklit imanı (avamın imanı), akıl yürütme ve delillendirmeye dayalı iman ve yakîn ya da ariflerin imanı.

Kavram: TAKLİT İMANI

Şüpheden uzak, kesinliğe yakın; kalbî tecrübe ve manevi sezgiyle ulaşılan inançtır. Ariflerin imanı olarak da anılır.

Kavram: YAKÎN

Sebepler (akıl yürütme ve delillendirme), karineler (evrendeki düzen, olaylar ve işaretler) ve tecrübeler (ibadet, zikir ve manevi tecrübe).

Kavram: YAKÎN

Madde ezelî ve ebedî değildir. Evrenin bir var edeni olduğuna dair kanıtlar fizikseldir; filozoflar metafizik ilkeleri açıklayamaz. Tanrı'nın varlığını fiziksel olarak ispat çabası başarısızdır.

Kavram: AKIL

Savunma anlamına gelir. İlk dönem Hristiyan düşünürlerinin Hristiyanlığa yönelik eleştirilere felsefe aracılığıyla karşı çıkma çabasının adıdır.

Kavram: APOLOJİ

Tanrı'nın varlığı akılsal temelde açıklanmaya çalışılmış, akıl vahyin emrine sunulmuş ve vahyin akılsal nitelik taşıdığı düşünülmüştür.

Kavram: APOLOJİ

Din ekseninde değil; kesin bilginin imkânı sorusu temelinde, bilgi-inanç bağlamında sorgulanmıştır.

Kavram: AKIL

Hakikate ulaşmada aklın rolünü vurgular ve inancın akılla desteklenmesi gerektiğini savunur.

Kavram: MEŞŞAİYE OKULU

Hakikat akılla bilinebilir; ancak akıl, naklî (vahiy, ayet, hadis) bilginin önüne geçer.

Kavram: KELAM

Akıl yalnızca inancın bilgisini tasdik etmede işe yarar.

Kavram: TASAVVUF

Çünkü İbni Sina'ya göre Tanrı zorunlu varlıktır, evrendeki bütün varlıklar ise var olmak için zorunlu varlığa ihtiyaç duyan mümkün varlıklardır. Bu yüzden kanıtlamada vahyin yanında akıl da gereklidir.

Kavram: AKIL

Dini yalnızca din adamlarının anlayabileceği fikrine. Ona göre sıradan bir dindar da dini anlayabilir.

Kavram: SKOLASTİK FELSEFE

Ateist düşünürler tarafından; her şeye gücü yeten, her şeyi bilen ve mutlak iyi bir Tanrı'nın varlığına yönelik bir itiraz olarak kullanılmıştır.

Kavram: KÖTÜLÜK PROBLEMİ

Kozmolojik, ontolojik, teleolojik ve ahlak delili gibi argümanlara. Çağdaş felsefede Swinburne, Plantinga ve Hick analitik felsefenin yöntemlerini de kullanmıştır.

Kavram: TEMELCİLİK

Saçma olduğu hâlde değil, saçma olduğu için inanır. Bu görüşe göre akıl ve inanç uzlaşması mümkün olmayan iki alandır ve inanmak için akla değil saf bir kalbe ihtiyaç vardır.

Kavram: FİDEİZM

Tertullianus akıl ile inancı uzlaşmaz iki alan sayar. Augustinus ise inancı akıl dışı görmez ama akla önceler; ona göre anlamak için önce inanmak gerekir.

Kavram: AKIL

Zorluk Tanrı'dan değil insandan kaynaklanır. Madde ve yoklukla karışmış olduğumuz için aklımızın gücü zayıftır ve Tanrı'nın aşırı mükemmelliği onu tam olarak tasavvur etmemize engel olur.

Kavram: AKIL

Gönlü. Kutadgu Bilig'de Tanrı'nın nasıllığına girilmemesini, gönlün dinlenmesini öğütler.

Kavram: GÖNÜL

Aşk ve iman. Mevlana aklı uçsuz bucaksız bir denize benzetir; içi aşk ve imanla dolu olmayan suret bu denizin üstünde boş bir kap gibi yüzer.

Kavram: AKIL

Bütün nesneler ile Tanrı arasında perde vardır ama gönül ile Tanrı arasında perde yoktur.

Kavram: PERDE

Gönüldür. Ona göre gönül Hak tarafından kendi özü için yaratılmıştır.

Kavram: GÖNÜL

Çünkü iman paradoksaldır, yani aklı aşan bir durumdur. Kierkegaard'a göre inanç Tanrı ile insan arasında içsel, bireysel ve samimi bir ilişkidir ve sonsuz teslimiyete varan bir bağlanmayı gerektirir.

Kavram: PARADOKS

Bilinmezlik ve belirsizlik içine atılmış cesur ve yalnız bir adım olarak.

Kavram: PARADOKS

Bir delili anlamada kişinin eğitim ve bilgi seviyesi, olayları anlama ve yorumlama düzeyi gibi öznel unsurlar etkilidir. Bu yüzden delillerin ifade ettiği anlam kişilere göre değişebilir.

Kavram: TEMELCİLİK