İçeriğe geç
FELSEFE 11 · 3. ÜNİTE

Akıl ve İnanç: Yazılıya Hazırlık Çalışma Soruları

Bu sorular konuyu tekrar etmen için. Önce kendin cevapla, sonra kontrol et.

Kısa cevaplı sorular

1. Blok · Tanımdan kavram

Aşağıdaki tanımları oku ve her birinin hangi kavrama ait olduğunu bul. Havuzdaki kavramlardan ikisi hiçbir tanıma uymuyor.

Seçenekler
  • Bilgi
  • Temelcilik
  • İman
  • Din felsefesi
  • Akıl
  • Gönül
  • Dinî inanç
  • İnanç

  1. Arapça kökenli; güven, samimiyet ve teslimiyet anlamlarını taşıyan, daha çok din alanına ait olan ve yöneldiği varlık Tanrı olan bağlılık.

  2. Platon'dan bu yana gerekçelendirilmiş doğru inanç olarak ele alınan; doğru olmanın yanında sağlam gerekçelere de dayanmayı gerektiren kavram.

  3. Düşünmeyi, çıkarım yapmayı ve değerlendirmeyi sağlayan; insanı doğruya ve hakikate ulaştıran zihinsel yeti.

  4. Tanrı, ibadet, vahiy, kutsal ve peygamber gibi kavramları ele alan; inançları savunmayı ya da çürütmeyi değil, ele aldığı problemleri temellendirmeyi amaçlayan alan.

  5. Bir düşünceyi, varlığı ya da önermeyi doğru veya güvenilir kabul etme durumu; hem zihinsel bir tutumu hem de içsel bir bağlılığı kapsayabilir.

  6. Tanrı'nın varlığını kabul etmeyi ve Tanrı hakkındaki önermelerin doğruluğunu benimsemeyi içeren; bağlanma, güvenme ve teslimiyet barındıran kabul.

Cevapları göster
  1. İman. Güven, samimiyet ve teslimiyet anlamlarını taşıyan ve Tanrı'ya yönelen bağlılık imandır. İnanç ise farklı düşünce ve kabulleri de kapsayan daha geniş bir kavramdır.
  2. Bilgi. Gerekçelendirilmiş doğru inanç tanımı bilgiye aittir. Gerekçesiz bir inanç tesadüfen doğru çıksa bile bilgi sayılmaz.
  3. Akıl. Düşünme, akıl yürütme ve değerlendirme süreçlerini gerçekleştiren yeti akıldır. Gönül ise inancın temellendirilmesinde Tanrı'ya varışın aracı olarak görülen kavramdır.
  4. Din felsefesi. Bu kavramları ele alan ve savunma ya da çürütme amacı gütmeyen alan din felsefesidir. Temelcilik ise inancın akla uygun kanıtlara dayandırılması gerektiğini savunan bir yaklaşımdır.
  5. İnanç. Doğru ya da güvenilir kabul etme durumu inançtır ve hem epistemik hem dinî anlamda kullanılabilir. İman ise bu geniş alanın içinde daha çok din alanına ait olan bağlılıktır.
  6. Dinî inanç. Bu iki boyutlu kabul, inancın dinî bağlamdaki karşılığıdır. İnanç kavramı ise dinî olmayan kabulleri de içine alır.
2. Blok · Düşünceden düşünüre

Aşağıda akıl-inanç ilişkisine dair görüşler kendi cümlelerimizle verildi. Her görüşün hangi düşünüre ait olduğunu bul. Havuzdaki iki isim hiçbir görüşe uymuyor.

Seçenekler
  • Soren Kierkegaard
  • Farabi
  • Tertullianus
  • Hacı Bektaş Veli
  • Augustinus
  • Gazali
  • Mevlana
  • İbni Sina

  1. Evrendeki bütün varlıklar mümkün varlıklardır ve var olmak için zorunlu varlığa muhtaçtır; bu yüzden Tanrı'nın varlığını kanıtlamada vahyin yanında akıl da gerekir.

  2. İman aklı aşan bir durumdur; inanan kişi kesinliğin olmadığı bir yere tek başına ve cesaretle adım atar.

  3. Tanrı'yı kavramaktaki zorluk O'ndan değil, insanın kavrayış gücünün zayıflığından kaynaklanır.

  4. Akıl küçümsenecek bir yeti değildir; ama ona yol gösterecek olan aşk ve imandır.

  5. İnanç akla aykırı değildir ama akıldan önce gelir; anlamak için önce inanmak gerekir.

  6. Tanrı ile insan arasında aracısız bir ilişki mümkündür ve bu ilişkinin yeri gönüldür.

Cevapları göster
  1. İbni Sina. Zorunlu varlık ile mümkün varlık ayrımından yola çıkan bu görüş İbni Sina'ya aittir. Farabi de İslam filozofudur ama onun vurgusu insanın Tanrı'yı kavrayışındaki zayıflıktır.
  2. Soren Kierkegaard. İmanı paradoksal sayan ve belirsizlik içine atılmış cesur, yalnız bir adım olarak anlatan Kierkegaard'dır. Tertullianus da inancı akılla bağdaştırmaz, ama ona atfedilen görüş saçma olduğu için inanmaktır.
  3. Farabi. Zorluğu Tanrı'da değil insanın kavrayış gücünde bulan Farabi'dir. Bu görüş aklın yetersizliğini kabul eder ama aklı dışlamaz.
  4. Mevlana. Aklı küçümsemeyen ama akla aşk ile imanın rehberlik ettiğini söyleyen Mevlana'dır. Hacı Bektaş Veli de gönlü öne çıkarır ama onun anlatımı perde kavramına dayanır.
  5. Augustinus. İnancı akıl dışı görmeyen ama akla önceleyen düşünür Augustinus'tur. Tertullianus'tan farkı, akıl ile inancı uzlaşmaz iki alan saymamasıdır.
  6. Hacı Bektaş Veli. Nesnelerle Tanrı arasında perde olduğunu, gönül ile Tanrı arasında ise olmadığını söyleyen Hacı Bektaş Veli'dir. Bu görüşe göre gönül aracısız bir bilme biçimidir.
3. Blok · Sınıflandırma

Aşağıdaki görüşlerin her birinin hangi yaklaşıma ait olduğunu bul.

Seçenekler
  • Temelcilik
  • Fideizm
  • Gönül

  1. Sınırlı bir varlık olan insan sonsuz olanı duyularıyla ya da kavrama gücüyle bilemez; ona ancak sezgiyle ulaşabilir. İnanmak, iradenin devreye girdiği ve teslimiyete varan bir seçimdir.

  2. Bir inancı benimsemeden önce onu destekleyen, akla uygun ve yeterli gerekçeler aranmalıdır; böyle gerekçeler yoksa o inancı kabul etmek doğru olmaz.

  3. İnancın aklı aşan bir kabul içerdiği doğrudur; ama inanılan şeyleri anlamak, açıklamak ve hayata geçirmek için aklın yol göstericiliğine yine de ihtiyaç vardır.

  4. İnsan önce inanır, sonra bilir; inanılan şey akılla tartıldığında saçma görünebilir ama bu, inanmanın önünde bir engel sayılmaz.

  5. Tanrı'ya varışta asıl yol içsel yaşantıdan geçer; yine de kesin bir sonuca ulaşılamayacağı baştan kabul edilirse inanç sistemleri akılla da çözümlenebilir.

  6. Tanrı inancının rasyonel sayılabilmesi, aklın kabul edeceği gerekçelere dayandırılabilmesine bağlıdır; bu gerekçeleri bulanlar da yeterli bulmayanlar da aynı ilkeden yola çıkar.

Cevapları göster
  1. Fideizm. Sonlu insanın sonsuz olanı bilemeyeceğini ve inancın irade ile sezgiye dayanan bir seçim olduğunu söyleyen fideizmdir. Temelcilik ise inancın akla uygun gerekçelere dayandırılmasını ister.
  2. Temelcilik. Yeterli makul gerekçe bulunmadıkça inanmanın doğru olmadığını söyleyen temelciliktir. Bu ilkeden yola çıkanlar Tanrı inancı hakkında farklı sonuçlara varmıştır.
  3. Gönül. İnancın aklı aştığını kabul edip aklın rehberliğini dışlamayan yaklaşım gönül yaklaşımıdır. Fideizm ise akıl ile inanç arasında çelişki görür.
  4. Fideizm. İnancı akıldan önce ve üstün sayan, akılla bakılınca inancın saçma görünebileceğini söyleyen fideizmdir. Gönül yaklaşımı da inancı akla önceler ama aklın rehberliğini gerekli görür.
  5. Gönül. Kesin bir sonuca ulaşılamayacağını baştan kabul etmek koşuluyla rasyonel tahlile izin veren yaklaşım gönül yaklaşımıdır. Temelcilik ise rasyonel gerekçeyi inancın ön koşulu sayar.
  6. Temelcilik. Rasyonelliği gerekçelere dayandırılabilmekle ölçen ve aynı ilkeden iki farklı sonuç çıkaran yaklaşım temelciliktir. Bazı düşünürler bu ilkeyle Tanrı inancını reddederken bazı teist filozoflar akılsal temel bulunabileceğini savunur.
4. Blok · Eksik cümle

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yere havuzdan uygun kavramı yerleştir. Havuzdaki iki kavram hiçbir cümleye uymuyor.

Seçenekler
  • Kelam
  • Yakîn
  • Apoloji
  • Meşşaiye okulu
  • Radikal fideizm
  • Tasavvuf
  • Paradoks
  • Taklit imanı

  1. Gazali'ye göre başkalarını örnek alarak benimsenen inanç, …… olarak adlandırılır.

  2. Akıl ile inancın asla bir arada bulunamayacağını savunan görüş, çoğu kez …… olarak adlandırılır.

  3. Kierkegaard imanın aklı aşan, mantıkla açıklanamayan niteliğini …… kavramıyla anlatır.

  4. İslam düşüncesinde aklın yalnızca inancın bilgisini tasdik etmede işe yaradığını kabul eden gelenek …… olarak bilinir.

  5. İlk dönem Hristiyan düşünürlerinin Hristiyanlığa yöneltilen eleştirilere felsefeyle karşılık verme çabası …… olarak bilinir.

  6. Gazali'ye göre kalbî tecrübe ve manevi sezgiyle ulaşılan, şüpheden uzak en yüksek iman mertebesi …… adını alır.

Cevapları göster
  1. Taklit imanı. Gazali'nin ilk iman mertebesi taklit imanıdır ve avamın imanı olarak da anılır. En yüksek mertebe ise yakîndir.
  2. Radikal fideizm. Akıl ile inancın hiçbir biçimde bir arada bulunamayacağını söyleyen görüş fideizmin en katı biçimi olan radikal fideizmdir. Paradoks ise Kierkegaard'ın imanın niteliğini anlattığı kavramdır.
  3. Paradoks. Kierkegaard'a göre iman paradoksaldır, yani aklı aşan bir durumdur. Radikal fideizm bir durumun değil, bir görüşün adıdır.
  4. Tasavvuf. Akla inancın bilgisini tasdik etme görevini veren gelenek tasavvuftur. Meşşaiye okulu ise hakikate ulaşmada aklın rolünü vurgular.
  5. Apoloji. Bu savunma çabasının adı apolojidir. Kelam ise İslam düşüncesinde hakikatin akılla bilinebileceğini savunan okulların adıdır; Hristiyan düşünürlerin savunma çabasıyla ilgisi yoktur.
  6. Yakîn. Gazali'nin en yüksek iman mertebesi yakîndir ve ariflerin imanı olarak da anılır. Taklit imanı ise bu sürecin ilk basamağıdır.

Açık uçlu sorular

Açık uçlu · 1

Okulun gezi kulübü cumartesi günü bir müze gezisi planlıyor. Teneffüste Selma, gezinin iptal edileceğini düşündüğünü, içinden öyle geldiğini söylüyor. Arda ise gezinin yapılacağını söylüyor; sabah müdür yardımcısının panoya astığı programı okumuş, müzeden gelen onay yazısını da görmüş. Nehir, programı görmediğini ama Arda'nın şimdiye kadar hep doğru bilgi verdiğini, bu yüzden onun söylediğine güvendiğini ekliyor. Cumartesi günü gezi yapılıyor.

Üç öğrencinin durumunu bilmek, inanmak ve güvenmek kavramlarıyla açıkla. Gerekçelendirilmiş doğru inanç tanımına göre Selma ile Arda'dan hangisinin bilgiye sahip olduğunu gerekçeleriyle göster; Nehir'in güveninin neye dayandığını açıkla.

Cevabını kâğıda yaz ya da sesli söyle, sonra devam et.

Kontrol et
Selma ile Arda'dan hangisi gezi konusunda bilgiye sahiptir?

Bu şık doğru değil. Selma'nın yargısı yanlış çıktı ve hiçbir gerekçeye dayanmıyordu. Bilgi için inancın hem doğru hem gerekçeli olması gerekir.

Doğru. Arda'nın inancı doğru çıktı ve programla onay yazısı gibi sağlam gerekçelere dayanıyordu. Bu yüzden bilginin üç koşulunu da karşılıyor.

Bu şık doğru değil. Selma'nın yargısı hem gerekçesiz hem yanlıştır. Bilgiye sahip olan yalnızca Arda'dır.

Selma'nın yargısı gerçekleşseydi, yani gezi iptal edilseydi, onun için ne söylenebilirdi?

Bu şık doğru değil. Gerekçesi olmayan bir inanç doğru çıksa bile bilgi sayılmaz. Doğruluk tesadüf eseri olabilir.

Bu şık doğru değil. Selma yalnızca içinden geldiğini söylüyor; ortada bir gerekçe yok. Bu yüzden süreci anladığından söz edilemez.

Doğru. Gerekçesiz bir yargı doğru çıktığında kişinin bildiği değil, inancının doğrulandığı söylenir. Bilmek için sağlam gerekçe gerekir.

Cevabında bunlar olmalı
  • Platon'dan bu yana bilgi gerekçelendirilmiş doğru inanç olarak ele alınır: Kişi inanmalı, inanç doğru olmalı ve sağlam gerekçelerle desteklenmelidir.
  • Selma'nın yargısı yalnızca içsel bir duruma dayanır; gerekçesi yoktur ve yanlış çıkmıştır.
  • Arda'nın inancı doğru ve sağlam gerekçelere dayalıdır; bu yüzden onun durumu bilmeye ve anlamaya örnektir.
  • Nehir'in durumu güvenmeye örnektir: Kendisi gerekçeyi görmemiş, gerekçesi olan birine güvenmiştir. Bir yargının doğruluğuna güvenmek için de sağlam gerekçeye ihtiyaç vardır.
  • Bir inancın doğru çıkması tek başına onu bilgi yapmaz, çünkü doğruluk tesadüf eseri olabilir.
Örnek cevap

Selma yalnızca içinden geldiği için gezinin iptal edileceğine inanıyor; yargısının hiçbir gerekçesi yok ve yanlış çıkıyor. Arda'nın inancı ise hem doğru çıkıyor hem de panodaki program ve onay yazısı gibi sağlam gerekçelere dayanıyor. Gerekçelendirilmiş doğru inanç tanımına göre bilgiye sahip olan Arda'dır, çünkü inanıyor, inancı doğru ve gerekçeli. Nehir programı kendisi görmediği için Arda'ya güveniyor; onun güveni Arda'nın daha önce hep doğru bilgi vermesine dayanıyor. Selma'nın yargısı doğru çıksaydı bile ona bilgi diyemezdik, çünkü gerekçesi yoktu; yalnızca inancının doğrulandığını söyleyebilirdik.

Açık uçlu · 2

Okul dergisinde felsefe ile din üzerine bir sayfa hazırlanıyor. Editör üç düşünürün görüşünü kısa notlar hâlinde panoya asıyor. Birinci not: Felsefe ve din kendi ilkelerine sahip ayrı alanlardır; filozof din sorunlarını din bağlamında ve dinin ortaya koyduklarını anladıktan sonra tartışmalıdır. İkinci not: Felsefe ile dinin nesnesi aynı ebedî hakikattir; felsefe dini açıkladıkça kendini açıklar ve sonunda ikisi özdeşleşir. Üçüncü not: Felsefesiz toplumlar olmuştur ama dinsiz toplum olmamıştır; ikisi birbirine karışsa bile din eylem, felsefe düşünce olarak kalır.

Notların hangi düşünürlere ait olduğunu belirle ve üç görüşü felsefe ile din arasındaki ilişki açısından karşılaştır. Ardından bu görüşlerden hangisinin gerekçesini daha tutarlı bulduğunu, karşı görüşlerden birinin itirazına da cevap vererek açıkla.

Cevabını kâğıda yaz ya da sesli söyle, sonra devam et.

Kontrol et
Felsefe ile dini özdeşleştiren ikinci not hangi düşünüre aittir?

Bu şık doğru değil. İbn Rüşd felsefe ile dinin kendine özgü ilkeleri olduğunu ve birbirine karıştırılmaması gerektiğini söyler. Bu, birinci nottur.

Bu şık doğru değil. Bergson ikisinin birbirine karışsa bile ayrı kaldığını söyler. Bu, üçüncü nottur.

Doğru. Felsefe ile dinin nesnesinin aynı ebedî hakikat olduğunu ve ikisinin özdeşleştiğini söyleyen Hegel'dir.

Birinci ve üçüncü notun ortak noktası hangisidir?

Doğru. İbn Rüşd iki alanın ilkelerinin ayrı olduğunu, Bergson ise birbirine karıştıklarında bile ayrı kaldıklarını söyler. İkisi de bir ayrım gözetir.

Bu şık doğru değil. Bu, Hegel'in görüşüne yakındır. Birinci ve üçüncü not iki alanı özdeşleştirmez.

Bu şık doğru değil. Bergson'a göre din esas olarak eylemdir, düşünce ise felsefeye aittir. İbn Rüşd de böyle bir şey söylemez.

Cevabında bunlar olmalı
  • Birinci not İbn Rüşd'e aittir: Felsefe ile din ayrı ilkelere sahiptir, birbirine karıştırılmamalıdır; din sorunları din bağlamında tartışılmalıdır.
  • İkinci not Hegel'e aittir: Felsefe ile dinin nesnesi aynı ebedî hakikattir ve ikisi özdeşleşir.
  • Üçüncü not Bergson'a aittir: Dinsiz toplum olmamıştır; din ile felsefe birbirine karışsa da din eylem, felsefe düşünce olarak kalır.
  • Karşılaştırmada İbn Rüşd ve Bergson bir ayrım gözetir, Hegel ise iki alanı özdeşleştirir.
  • Değerlendirmede öğrenci üç görüşten birini seçip gerekçelendirir ve karşı görüşlerden birinin itirazına cevap verir; hangi görüşün seçildiği değil, gerekçenin tutarlılığı önemlidir.
Örnek cevap

Birinci not İbn Rüşd'e, ikinci not Hegel'e, üçüncü not Bergson'a aittir. İbn Rüşd felsefe ile dinin kendine özgü ilkeleri olduğunu, birbirine karıştırılırlarsa yanlışlıklar doğacağını söyler. Hegel ise ikisinin nesnesinin aynı ebedî hakikat olduğunu düşünür ve onları özdeşleştirir. Bergson da ikisini ayrı görür, ama ayrımı din eylem, felsefe düşüncedir diye kurar. Ayrım gözeten görüşü seçen biri, iki alanın farklı ilkelerle çalıştığını ve bu yüzden birinin ölçüsüyle ötekini değerlendirmenin karışıklık doğuracağını gerekçe gösterebilir; Hegel'in itirazına da iki alanın aynı konuya yönelmesinin aynı yöntemi kullandıkları anlamına gelmediğini söyleyerek cevap verebilir. Hegel'in görüşünü seçen biri ise ikisinin aynı hakikate yöneldiğini, bu yüzden aralarına kesin bir sınır çekmenin yapay kalacağını gerekçe gösterebilir; ayrım gözetenlerin itirazına da aynı nesneyi inceleyen iki etkinliğin sonunda birbirini açıklayacağını söyleyerek cevap verebilir. Hangi görüşün daha tutarlı olduğuna karar vermek, gerekçeleri tartan öğrenciye kalır.

Açık uçlu · 3

Bir panelde üç konuşmacı inancın akılla temellendirilip temellendirilemeyeceğini tartışıyor. Birinci konuşmacı, bir inancın ancak aklın kabul edeceği yeterli gerekçelere dayandırılabiliyorsa makul sayılabileceğini söylüyor. İkinci konuşmacı, sınırlı insan aklının sonsuz olanı kavrayamayacağını, bu yüzden inancın akılla değil irade ve teslimiyetle seçildiğini, akılla bakıldığında saçma görünmesinin bile onu değersizleştirmediğini savunuyor. Üçüncü konuşmacı ise inancın aklı aşan bir kabul içerdiğini, ama inanılan şeyleri anlamak ve hayata geçirmek için aklın rehberliğinin gerekli olduğunu söylüyor.

Üç konuşmacının görüşlerini hangi yaklaşımların temsil ettiğini belirle; fideizme ve gönül yaklaşımına yakın birer düşünür göster. Ardından bu yaklaşımlardan birinin gerekçesini değerlendir: Hangi noktada güçlü, hangi noktada itiraza açık?

Cevabını kâğıda yaz ya da sesli söyle, sonra devam et.

Kontrol et
İkinci konuşmacının görüşü hangi yaklaşıma uyar?

Bu şık doğru değil. Temelcilik inancın akla uygun gerekçelere dayandırılmasını ister. İkinci konuşmacı ise inancın akılla değil irade ve teslimiyetle seçildiğini söylüyor.

Doğru. Aklın sınırlı olduğunu, inancın irade ve teslimiyetle seçildiğini ve akılla bakılınca saçma görünebileceğini söyleyen fideizmdir.

Bu şık doğru değil. Gönül yaklaşımı da inancın aklı aştığını kabul eder ama aklın rehberliğini gerekli görür. İkinci konuşmacı aklın rehberliğinden söz etmiyor.

Üçüncü konuşmacının görüşüne en yakın düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Bu şık doğru değil. Tertullianus'a atfedilen görüşe göre akıl ile inanç uzlaşmaz ve inanmak için akla ihtiyaç yoktur. Bu, üçüncü konuşmacının söylediğiyle örtüşmez.

Bu şık doğru değil. Kierkegaard'a göre iman aklı aşan paradoksal bir durumdur ve mantıksal açıdan temellendirilemez. O da aklın rehberliğinden söz etmez.

Doğru. Pascal'a göre gerçeklik yalnızca akılla değil gönülle de bilinir; inancı akla önceler ama aklı dışlamaz. Bu, üçüncü konuşmacının tutumuna yakındır.

Cevabında bunlar olmalı
  • Birinci konuşmacı temelciliği temsil eder: İnanç akla uygun ve yeterli gerekçelere dayandırılmalıdır.
  • İkinci konuşmacı fideizmi temsil eder: Akıl sınırlıdır, inanç aklı aşar ve irade ile sezgiye dayanan bir seçimdir. Tertullianus ve Kierkegaard bu yaklaşıma yakındır.
  • Üçüncü konuşmacı gönül yaklaşımını temsil eder: İnanç aklı aşan bir kabul içerir ama aklın rehberliği dışlanmaz. Pascal, Gazali ve Türk-İslam düşünürleri bu yaklaşıma yakındır.
  • Değerlendirmede seçilen yaklaşımın hem güçlü yanı hem de itiraza açık yanı gerekçeyle gösterilir.
  • Hiçbir yaklaşım doğru ya da yanlış ilan edilmez; değerlendirmenin değeri gerekçelerin tutarlılığındadır.
Örnek cevap

Birinci konuşmacı temelciliği temsil ediyor; bir inancın makul sayılması için akla uygun gerekçelere dayanması gerektiğini söylüyor. İkinci konuşmacı fideizmi temsil ediyor; aklın sınırlı olduğunu, inancın irade ve teslimiyetle seçildiğini savunuyor. Bu yaklaşıma Tertullianus ve Kierkegaard yakındır. Üçüncü konuşmacı gönül yaklaşımını temsil ediyor; inancın aklı aştığını kabul ediyor ama aklın rehberliğini gerekli görüyor. Pascal ve Gazali bu yaklaşıma yakındır. Temelciliği değerlendiren biri, bu yaklaşımın herkesin tartışabileceği ortak bir ölçüt önerdiğini güçlü yanı olarak gösterebilir. Aynı kişi, aynı ilkeden yola çıkanların farklı sonuçlara varmasını ve delillerin kişiden kişiye farklı anlaşılabilmesini de itiraza açık yanı olarak gösterebilir. Fideizmi değerlendiren biri ise aklın sınırlarını ciddiye almasını güçlü yanı sayabilir. Bu yaklaşımın inananla inanmayanın ortak bir zeminde tartışmasını zorlaştırmasını da itiraza açık yanı olarak görebilir. Hangi yaklaşımın daha savunulabilir olduğuna öğrenci kendi gerekçeleriyle karar verir.

Açık uçlu · 4

Aşağıdaki metni oku. (Örnek metin, yazar tarafından hazırlanmıştır.) Akıl, karanlık bir odada yanan bir el feneri gibidir: Işığın düştüğü yeri açıkça gösterir, ama odanın tamamını aynı anda aydınlatamaz. Fenerin ışığı ne kadar güçlü olursa olsun, ışığın ulaşmadığı köşeler kalır. Bu yüzden insan, sonsuz olanı yalnızca bu fenerle görmeye çalıştığında hep eksik bir resimle karşılaşır. Ancak feneri bir kenara atmak da çözüm değildir; çünkü fener olmadan insan odada önünü bile göremez. Sonsuz olana yönelmek isteyen biri için başka bir yol daha vardır: içsel bir yöneliş, insanın kendi derinliğinde bulduğu bir kabul. Bu kabul fenerin yerini almaz; fener de bu kabulün yerini tutmaz. İkisi birlikte yürüdüğünde yol daha az karanlık olur.

Metinde geçen kavramları, soruları ve ele alınan problemi belirle; öne sürülen argümanı ve gerekçelerini göster. Metnin akıl-inanç ilişkisindeki hangi yaklaşıma yakın olduğunu söyle ve argümanı eleştirel olarak değerlendir.

Cevabını kâğıda yaz ya da sesli söyle, sonra devam et.

Kontrol et
Metin akıl-inanç ilişkisindeki hangi yaklaşıma en yakındır?

Bu şık doğru değil. Metin aklın sonsuz olanı tam olarak aydınlatamayacağını söylüyor. İnancın yalnızca akla uygun gerekçelere dayandırılmasını istemiyor.

Bu şık doğru değil. Radikal fideizm akıl ile inancın asla bir arada bulunamayacağını savunur. Metin ise ikisinin birlikte yürümesini öneriyor.

Doğru. Metin aklın sınırlı olduğunu kabul ediyor ama aklı dışlamıyor; içsel bir yönelişi akılla birlikte düşünüyor. Bu, gönül yaklaşımına yakındır.

Cevabında bunlar olmalı
  • Kavramlar: akıl, sonsuz olan, içsel yöneliş (gönül), kabul (inanç).
  • Problem: İnancın akılla temellendirilmesinin imkânı; akıl sonsuz olana tek başına ulaşabilir mi?
  • Argüman: Akıl gereklidir ama sonsuz olanı kavramada tek başına yetmez; içsel bir yönelişle birlikte düşünülmelidir. Gerekçeler: fenerin her yeri aynı anda aydınlatamaması ve fener olmadan önün de görülememesi.
  • Yaklaşım: Gönül yaklaşımına yakındır; aklı sınırlı görür ama dışlamaz. Pascal'ın gönülle bilme düşüncesini ve Mevlana'nın akla aşk ile imanın rehberlik ettiği görüşünü hatırlatır.
  • Eleştirel değerlendirme gerekçeyle yapılır ve iki yönlü olabilir: Benzetmenin aklın sınırını iyi anlattığı da, içsel yönelişin neden güvenilir bir yol sayılması gerektiğinin açıklanmadığı da tartışılabilir.
Örnek cevap

Metinde akıl, sonsuz olan, içsel yöneliş ve kabul kavramları geçiyor. Ele alınan problem, inancın akılla temellendirilmesinin imkânıdır: Akıl sonsuz olana tek başına ulaşabilir mi? Yazarın argümanı, aklın gerekli ama tek başına yetersiz olduğu ve içsel bir yönelişle birlikte düşünülmesi gerektiğidir. Bunu el feneri benzetmesiyle gerekçelendiriyor: Fener ışığın düştüğü yeri gösterir ama odanın tamamını aydınlatamaz; yine de fener olmadan önümüzü göremeyiz. Metin gönül yaklaşımına yakındır; aklı sınırlı görür ama dışlamaz. Pascal'ın gerçekliği yalnızca akılla değil gönülle de bildiğimizi söylemesini hatırlatıyor. Metni destekleyen biri, benzetmenin aklın hem değerini hem sınırını aynı anda gösterdiğini söyleyebilir. Eleştiren biri ise içsel yönelişin neden güvenilir bir yol sayılması gerektiğinin açıklanmadığını söyleyebilir. Ona göre fener benzetmesi aklın sınırını gösterse de ışığın ulaşmadığı köşelerde ne bulunduğunu söyleyemez. Argümanın gerekçelerinin sonucu ne ölçüde taşıdığına öğrenci bu iki yönü tartarak karar verir.