İçeriğe geç
PSİKOLOJİ · 3. ÜNİTE

Nasıl Öğreniriz?

Bisiklete binmeyi bir kez öğrenen neden yıllar sonra bile unutmaz, ama dün ezberlenen formül sınav sabahı neden kaybolur?

Yazılıya hazırlık çalışma sorularıKavram haritasıBilgi yarışması

Konular

  1. 1. KONU

    Öğrenmeye Genel Bir Bakış

    Bir şampiyonun okunu hedefe göndermesi ile bir bebeğin gözünü kırpması arasında ne fark var? Biri öğrenilmiş, öteki değil; peki bunu nereden anlarız?

  2. 2. KONU

    Öğrenmeyi Etkileyen Temel Etmenler

    Aynı sınıfta, aynı öğretmenden, aynı dersi dinleyen iki öğrenci neden aynı şeyi öğrenmez?

  3. 3. KONU

    Öğrenme Türleri

    Veteriner kliniğini görünce titreyen köpek, övüldükçe hareketini tekrar eden sporcu ve bir anda sudoku düzenini fark eden öğrenci aynı yoldan mı öğrendi?

  4. 4. KONU

    İnsan Öğrenmesi ve Makine Öğrenmesi

    Bir film platformu senin bir sonraki favori filmini tahmin edebiliyorsa, seni gerçekten tanıyor mu, yoksa yalnızca hesap mı yapıyor?

Ünitenin kavramları73 kavram

1. KONU

Öğrenmeye Genel Bir Bakış

Davranış
Organizmanın yaptığı, gözlenebilen ya da zihinde gerçekleşen her türlü etkinliktir.
Uyarıcı
Organizmada tepki oluşturan iç ya da dış etkendir.
1. KONU4. KONU
Tepki
Organizmanın bir uyarıcı karşısında gösterdiği davranıştır.
Yaşantı
Deneyim de denir; bireyin çevresiyle etkileşimi sonucunda edindiği izlerdir.
Öğrenme
Yaşantılar yoluyla bireyde kalıcı izli davranış değişiklikleri meydana getirme sürecidir.
Öğretme
Öğrenme hedeflerinin gerçekleşebilmesi için öğrenmeyi kılavuzlama ve gerekli koşulları oluşturma sürecidir.
Öğretim
Belirli bir amaca göre öğrenmeyi kolaylaştıracak etkinlikleri düzenleme, gerekli araç gereçleri sağlama ve bireye rehberlik etme sürecidir; öğretme sürecinin plana bağlanmış hâlidir.
Hazır bulunuşluk
Bireyin öğrenme için gerekli fiziksel, zihinsel ve duygusal olgunluğa sahip olma durumudur; gereken ön bilgiyi edinmiş olmak da buna dahildir.
Biliş
Dikkat, algı, bellek, düşünme ve problem çözme gibi zihinsel süreçlerin bütünüdür.
2. KONU

Öğrenmeyi Etkileyen Temel Etmenler

Doğuştan gelen davranış
Bir türün bütün üyelerinde görülen, öğrenilmeyen davranıştır; refleksif davranışlar bu gruptadır.
Geçici davranış
İlaç, yüksek ateş, yorgunluk, narkoz gibi geçici etkilerle ortaya çıkan ve etki geçince kaybolan, kalıcı olmayan davranıştır.
Öğrenilmiş davranış
Yaşantı ürünü olan, sonradan edinilen ve nispeten kalıcı izli davranıştır; çoğu zihinsel çaba gerektirir.
Türe özgü hazır bulunuşluk
Bir organizmanın yalnızca biyolojik donanımının izin verdiği davranışları öğrenebilmesidir.
Olgunlaşma
Öğrenmenin gerçekleşebilmesi için bireyin gerekli bedensel ve bilişsel olgunluğa ulaşmasıdır; genellikle yaşla birlikte ilerleyen doğal bir biyolojik gelişim sürecidir.
Zekâ
Bireyin akıl yürütme, problem çözme, soyut düşünme ve çevresine uyum sağlama becerisidir.
Dikkat
Kişinin ilgisini belirli bir konuya yönelterek gereksiz uyarıcılardan uzaklaşabilme becerisidir.
Genel uyarılmışlık hâli
Bireyin çevresel uyarıcılara karşı fizyolojik ve bilişsel olarak ne düzeyde tepki verebildiğini gösteren bilinç açıklığı durumudur.
Yerkes-Dodson yasası
Çok düşük ya da çok yüksek uyarılmışlık düzeylerinin öğrenmeyi zorlaştırdığını, orta düzey uyarılmışlığın en uygun öğrenme koşullarını sağladığını söyleyen yasadır.
Fizyolojik durum
Bireyin bedenindeki biyolojik ve fiziksel durumdur; genel sağlık durumu ve bedenin işleyişi öğrenmede etkin rol oynar.
Kaygı
Bireyin belirsizliğe ya da olası tehditlere karşı hissettiği endişe ve huzursuzluk hâlidir.
Transfer
Önceden öğrenilen bilgi ve becerilerin sonradan öğrenilenleri etkilemesidir.
Pozitif transfer
Olumlu transfer de denir; önceki öğrenmelerin yeni öğrenmeleri kolaylaştırmasıdır.
Negatif transfer
Olumsuz transfer de denir; önceki öğrenmelerin yeni öğrenmeleri zorlaştırmasıdır.
Telaffuz edilebilirlik
Öğrenme malzemesinin öğrenen için açık ve anlaşılır olmasıdır.
Algısal ayırt edilebilirlik
Öğrenilecek materyalin diğer uyarıcılardan kolayca ayırt edilebilmesidir.
Anlamsal çağrışım
Öğrenilecek bilginin zihinde önceden var olan bilgi, kavram ya da deneyimlerle anlamlı bağlantılar kurularak örgütlenmesi sürecidir.
Kavramsal gruplama
Öğrenilecek materyalin kavramsal benzerliklerine ve farklılıklarına göre sınıflandırılmasıdır.
Aralıklı öğrenme
Öğrenme materyalinin zamana yayılarak, aralar verilen kısa ve düzenli çalışma sürelerinde öğrenilmesidir.
Toplu öğrenme
Öğrenme materyalinin tek bir oturumda, hiç ara verilmeden öğrenilmesidir.
Parçalara bölerek öğrenme
Öğrenilecek malzemenin küçük ve anlamlı parçalara ayrılarak öğrenilmesidir.
Bütün öğrenme
Öğrenilecek malzemenin tamamının bir bütün olarak ele alınıp öğrenilmesidir.
Geri bildirim
Bireyin öğrenme sonucunu bilmesi, ne kadar öğrendiği konusunda bilgilendirilmesidir.
3. KONU

Öğrenme Türleri

Davranışçı yaklaşım
Öğrenmeyi yalnızca gözlemlenebilir davranışlardaki kalıcı değişiklikler üzerinden tanımlayan, bilişsel süreçleri açıklama kapsamına almayan öğrenme yaklaşımıdır.
Klasik koşullanma
Organizmada başlangıçta tepki yaratmayan bir uyarıcının belirli bir anlam taşıyan başka bir uyarıcıyla eşleştiğinde tepki oluşturma gücü kazanmasıdır.
Nötr uyarıcı
Tek başına verildiğinde organizmada herhangi bir tepkiye yol açmayan uyarıcıdır.
Koşulsuz uyarıcı
Doğuştan gelen ve organizmada bir öğrenme süreci olmaksızın koşulsuz tepkiyi ortaya çıkaran uyarıcıdır.
Koşulsuz tepki
Organizmanın koşulsuz uyarıcıya verdiği doğal ve öğrenilmemiş tepkidir.
Koşullu uyarıcı
Başlangıçta tepki oluşturmazken koşulsuz uyarıcıyla eşleştirildikten sonra organizmada belirli bir tepki oluşturan uyarıcıdır.
Koşullu tepki
Organizmanın öğrenme yoluyla koşullu uyarıcıya verdiği tepkidir.
Sönme
Koşullu tepkinin, koşulsuz uyarıcı verilmeden tekrarlanması durumunda zamanla zayıflayıp ortadan kalkmasıdır.
Kendiliğinden geri gelme
Sönmeden bir süre sonra koşullu uyarıcı yeniden sunulduğunda koşullu tepkinin, koşulsuz uyarıcı olmadan kısa süreli ve zayıf biçimde yeniden ortaya çıkmasıdır.
Genelleme
Organizmanın koşullu uyarıcıya benzeyen uyarıcılara da koşullu tepki vermesidir.
Ayırt etme
Organizmanın birçok benzer uyarıcı arasından yalnızca koşulsuz uyarıcıyla birlikte sunulana tepki vermeyi öğrenmesidir.
Edimsel koşullanma
Organizmanın belirli olumlu sonuçlara ulaşmak ya da olumsuz durumlardan kaçınmak amacıyla bazı davranışları sergilemesi ya da bu davranışlardan kaçınması sürecidir.
Pekiştireç
Organizmanın istenen davranışı tekrar etme olasılığını artıran uyarıcıdır.
Olumlu pekiştireç
İstenen davranışın görülme sıklığını artıran ve organizma tarafından hoş karşılanan uyarıcıdır.
Olumsuz pekiştireç
Organizma uygun bir tepki verdiğinde hoşa gitmeyen bir uyarıcının ortamdan kaldırılmasıdır; bu davranışın tekrarlanma olasılığını artırır.
Ceza
İstenmeyen bir davranışın tekrarlanma olasılığını azaltmak için organizmayı hoşa gitmeyen bir uyarıcıya maruz bırakmak ya da hoşa giden bir uyarıcıdan mahrum etmektir.
Sosyal-bilişsel yaklaşım
Albert Bandura'nın, öğrenmenin yalnızca gözlemlenebilir davranışlarla ya da çevresel uyarıcılarla açıklanamayacağını, bireyin düşünceleri, davranışları ve çevresinin birbirine bağlı olarak şekillendiğini savunan öğrenme kuramıdır.
Karşılıklı belirlenim
Bandura'ya göre bireyin düşüncelerinin, davranışlarının ve çevresel koşulların birbirine bağlı olarak şekillenmesidir.
Öz yeterlik
Bandura'ya göre bireyin başarılı olma ya da bir görevi tamamlama yeteneğine olan inancıdır.
Model alma
Gözlem yoluyla öğrenme de denir; bireyin bir başkasının davranışlarını ve bu davranışların sonuçlarını izleyerek yeni bilgi ve beceriler kazanmasıdır.
Dolaylı pekiştirme
Bireyin bir davranışın olumlu ve olumsuz sonuçlarını gözlemleyerek o davranışı sergileme ya da sergilememe yönünde karar vermesidir.
Bilişsel yaklaşım
Öğrenmenin içsel düşünme, problem çözme ve bilgi işleme gibi süreçlerle şekillendiğini, bilginin aktif biçimde işlenip anlamlandırıldığını savunan öğrenme yaklaşımıdır.
Gizil öğrenme
Örtük öğrenme de denir; organizmanın çevresiyle etkileşimi sırasında farkında olmadan bilgi edindiği ve bu bilginin uygun bir uyarıcı ya da koşul oluşana kadar davranışa dönüşmediği öğrenme biçimidir.
Bilişsel harita
Organizmanın çevresi hakkında zihninde oluşturduğu ve yön bulma ya da karar verme gibi durumlarda kullandığı haritadır.
Kavrayarak öğrenme
Organizmanın problem çözme sürecinde ani bir farkındalık ve içgörüyle çözüme ulaşmasıdır.
Deneme-yanılma yoluyla öğrenme
Organizmanın rastgele denemeler sonucunda doğru tepkiyi bulması ve denemeler tekrarlandıkça bu tepkiyi giderek daha hızlı göstermesidir; Thorndike'ın bilmece kutusuna koyduğu kedi bu yolla öğrenmiştir.
Duygusal bulaşma
Başkalarının duygularına ilişkin görsel ya da işitsel ipuçlarının bireyde otomatik ve benzer tepkileri tetiklemesidir.
4. KONU

İnsan Öğrenmesi ve Makine Öğrenmesi

Makine öğrenmesi
Bilgisayar sistemlerinin verileri sayısal değerlere dönüştürüp matematiksel hesaplamalar ve mantıksal çıkarımlarla örüntüler bulduğu, bunlardan sınıflandırma, tahmin ya da tanıma sonuçları ürettiği öğrenme biçimidir.
Algı
Duyularla alınan bilgilerin anlamlı hâle getirilmesidir.
Tanıma
Duyularla alınan bilgilerin ayırt edilip anlamlandırılmasıdır.
Bilginin kodlanması
Algılanan bilgilerin düzenlenerek belleğe kaydedilebilir hâle getirilmesidir.
Depolama
Anlamlandırılan bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılıp kalıcı hâle getirilmesidir.
Geri getirme
Depolanan bilgilerin gerektiğinde hatırlanıp yeniden kullanılmasıdır.
Girdi
Makine öğrenmesinde sisteme sayısal biçimde sunulan veri kümeleridir.
Süreç
Makine öğrenmesinde yapay sinir ağlarının veriyi işleyip hataları düzelttiği aşamadır.
Çıktı
Makine öğrenmesinde sistemin ürettiği sınıflandırma, tahmin ya da tanıma sonuçlarıdır.
Denetimli öğrenme
Makineye doğru cevapları önceden belli olan örneklerin verildiği, makinenin bu örneklerden öğrenip yeni verileri tahmin etmeye çalıştığı yöntemdir.
Denetimsiz öğrenme
Makineye doğru cevaplar olmadan yalnızca verilerin verildiği, makinenin verileri kendi başına gruplayarak örüntü bulmaya çalıştığı yöntemdir.
Pekiştirmeli öğrenme
Makinenin ödül ve ceza mekanizmasıyla eğitildiği, doğru adımların ödüllendirilip yanlış adımların cezalandırıldığı ve makinenin zamanla en uygun stratejiyi geliştirdiği yöntemdir.
Yapay sinir ağları
Biyolojik nöronların bilgi işleme ve bağlantı kurma yapısından esinlenerek geliştirilen, belirlenmiş kurallar ve hesaplamalarla çalışan sistemlerdir.
Biyolojik nöronlar
Bilgiyi aralarındaki sinirsel bağlantılarla ileten, esnek ve kendini yenileyebilen sinir hücreleridir.