Cevaplar
Kısa cevaplı sorular
1. blok: Aşağıdaki tanımları oku ve her birinin hangi kavrama ait olduğunu bul. Havuzdaki kavramlardan ikisi hiçbir tanıma uymuyor.
- Yaşantı
- Biliş
- Öğretme
- Hazır bulunuşluk
- Tepki
- Öğrenme
2. blok: Aşağıdaki davranışların her birinin doğuştan gelen, geçici ya da öğrenilmiş davranışlardan hangisine girdiğini bul.
- Geçici davranış
- Öğrenilmiş davranış
- Doğuştan gelen davranış
- Öğrenilmiş davranış
- Geçici davranış
- Doğuştan gelen davranış
3. blok: Aşağıdaki öğrenme durumlarının her birini en iyi hangi öğrenme yaklaşımının açıkladığını bul.
- Davranışçı yaklaşım
- Bilişsel yaklaşım
- Sosyal-bilişsel yaklaşım
- Sosyal-bilişsel yaklaşım
- Davranışçı yaklaşım
- Bilişsel yaklaşım
4. blok: Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yere havuzdan uygun kavramı yerleştir. Havuzdaki iki kavram hiçbir cümleye uymuyor.
- Algı
- Geri getirme
- Denetimli öğrenme
- Girdi
- Yapay sinir ağları
- Pekiştirmeli öğrenme
Açık uçlu sorular
1. Alarm örneğindeki nötr uyarıcıyı, koşulsuz uyarıcıyı, koşulsuz tepkiyi, koşullu uyarıcıyı ve koşullu tepkiyi belirle; marketteki durumun hangi süreç olduğunu açıkla. Yüzme kursundaki üç durumu olumlu pekiştireç, olumsuz pekiştireç ve ceza açısından ayırt et.
Cevabında bunlar olmalı:
- Koşullanmadan önceki melodi nötr uyarıcıdır; yüksek ötüş koşulsuz uyarıcı, ötüşe karşı sıçrama ve kalp çarpıntısı koşulsuz tepkidir.
- Tekrarlanan eşleşmelerden sonra melodi koşullu uyarıcı, yalnızca melodiye karşı kalbin hızla çarpması koşullu tepki olur.
- Marketteki benzer melodiye de aynı tepkinin verilmesi genellemedir.
- Alkış olumlu pekiştireçtir: Hoşa giden bir uyarıcı verilir ve davranış artar. Bone ile rahatsızlığın kalkması olumsuz pekiştireçtir: Hoşa gitmeyen uyarıcı kaldırılır ve davranış sürer.
- Havuzdan çıkarılmak cezadır: Hoşa giden bir şeyden mahrum bırakılır ve amaç davranışın ortadan kalkmasıdır.
Örnek cevap:
Alarm örneğinde koşullanmadan önceki kısa melodi nötr uyarıcıdır, çünkü başta Zeynep'te hiçbir tepki doğurmuyordu. Yüksek ötüş koşulsuz uyarıcı, bu ötüşe karşı yerinden sıçraması ve kalbinin hızla çarpması ise koşulsuz tepkidir. Melodi her sabah ötüşten hemen önce çaldıkça koşullu uyarıcıya dönüşür; ötüş olmadan yalnızca melodiye karşı kalbin hızla çarpması koşullu tepkidir. Marketteki benzer melodiye de aynı tepkiyi vermesi genellemedir, çünkü Zeynep koşullu uyarıcıya benzeyen bir uyarıcıya da tepki vermiştir. Yüzme kursunda hocasının alkışı olumlu pekiştireçtir; hoşa giden bir uyarıcı verildiği için doğru kol hareketi artar. Bone takınca kulaktaki rahatsızlığın kalkması olumsuz pekiştireçtir; hoşa gitmeyen bir uyarıcı ortadan kalktığı için bone takma davranışı sürer. Havuzdan yarım saat çıkarılması ise cezadır; hoşa giden bir şeyden mahrum bırakılmıştır ve amaç kenarda koşma davranışının ortadan kalkmasıdır.
2. Selin'in öğrenmesini zorlaştıran etmenleri belirle ve her birinin öğrenenden mi, öğrenme malzemesinden mi, öğrenme yönteminden mi kaynaklandığını göster. Hocasının üç önerisinin hangi etmenlere dayandığını açıkla ve Selin'in son provadaki durumunu Yerkes-Dodson yasasıyla yorumla.
Cevabında bunlar olmalı:
- Sabahtan akşama tek oturumda ara vermeden çalışmak toplu öğrenmedir; uzun dansı her seferinde baştan sona tek parça çalışmak da bütün öğrenmedir. İkisi de öğrenme yönteminden kaynaklanır.
- On iki figürlü, uzun ve çok aşamalı bir dans öğrenme malzemesi olarak zordur; böyle malzemelerde parçalara bölerek öğrenme daha etkilidir.
- Bale alışkanlığının yeni adımları zorlaştırması negatif transferdir ve öğrenenden kaynaklanan bir etmendir.
- Son provadaki aşırı heyecan genel uyarılmışlık hâliyle (ve kaygıyla) ilgilidir ve öğrenenden kaynaklanır. Yerkes-Dodson yasasına göre çok yüksek uyarılmışlık performansı düşürür; en iyi performans orta düzeyde görülür.
- Hocanın önerileri parçalara bölerek öğrenmeye, aralıklı öğrenmeye ve geri bildirime dayanır.
Örnek cevap:
Selin'in ilk cumartesi sabahtan akşama tek oturumda hiç ara vermeden çalışması toplu öğrenmedir ve öğrenme yönteminden kaynaklanır. On iki figürlü uzun bir dansı her seferinde baştan sona tek parça çalışması bütün öğrenmedir; bu da yöntemle ilgilidir, oysa uzun ve çok aşamalı bir malzemede parçalara bölerek öğrenme daha etkilidir. Bale alışkanlığının halk dansı adımlarını zorlaştırması negatif transferdir ve öğrenenden kaynaklanır. Son provadaki durumu Yerkes-Dodson yasasıyla açıklanabilir: Uyarılmışlık ile performans arasındaki ilişki ters U çizer. Selin aşırı heyecanlı olduğu için genel uyarılmışlık hâli çok yüksektir ve iyi bildiği figürleri bile unutmuştur; bu öğrenenden kaynaklanan bir etmendir ve kaygıyla da ilişkilidir; en iyi performans orta düzey uyarılmışlıkta görülür. Hocanın dansı dörder figürlük bölümlere ayırma önerisi parçalara bölerek öğrenmeye, kısa ama düzenli çalışma önerisi aralıklı öğrenmeye, kaydı izleyip hatalarını görme önerisi ise geri bildirime dayanır.
3. Defne'nin ve Barış'ın öğrenmelerini hangi yaklaşımların açıkladığını ve her durumda hangi kavramların öne çıktığını belirle. Ardından bu iki öğrenmenin davranışçı yaklaşımla da açıklanıp açıklanamayacağını iki yönlü olarak değerlendir.
Cevabında bunlar olmalı:
- Defne'nin öğrenmesi sosyal-bilişsel yaklaşımla açıklanır: Kaan'ı izleyerek yeni bir yöntem kazanması model alma, övgüyü görüp karar vermesi dolaylı pekiştirme, başarabileceğine inanması öz yeterliktir.
- Barış'ın öğrenmesi bilişsel yaklaşımla açıklanır: Ödül almadan edindiği bilgiyi ihtiyaç anında kullanması gizil öğrenme, odanın düzenini zihninde tutması bilişsel haritadır.
- Davranışçı yaklaşım öğrenmeyi gözlenebilir davranışın sonuçlarıyla açıklar ve zihinsel süreçleri açıklamasının dışında bırakır.
- Değerlendirmede iki yön de gerekçelendirilir: Davranışçı açıdan hangi noktaların açıklanabileceği ve hangi noktaların açıkta kalacağı gösterilir.
- Hiçbir yaklaşım doğru ya da üstün ilan edilmez; değerlendirmenin değeri gerekçelerin tutarlılığındadır.
Örnek cevap:
Defne'nin öğrenmesi sosyal-bilişsel yaklaşımla açıklanır. Kaan'ın kabloları etiketleme yöntemini izleyerek öğrenmesi model almadır; Kaan'ın övgü aldığını görüp aynı yöntemi kullanmaya karar vermesi dolaylı pekiştirmedir; başarabileceğine inanması ise öz yeterliktir. Barış'ın öğrenmesi bilişsel yaklaşımla açıklanır. Ödül almadan, dikkat etmeye çalışmadan edindiği bilgiyi ancak ihtiyaç duyduğunda davranışa dökmesi gizil öğrenmedir; odanın düzenini zihninde tutup aradığı dolaba yönelmesi de bilişsel haritadır. Davranışçı yaklaşımdan bakan biri, Defne yöntemi kendi robotunda denediğinde robotun çalıştığını ve övgü aldığını, bu sonucun davranışı pekiştirdiğini söyleyebilir; Barış'ın da parçayı bulup sorunu çözmesiyle davranışının güçlendiğini gösterebilir. Öteki yaklaşımlardan bakan biri ise Defne'nin yöntemi daha kendisi hiç sonuç almadan, yalnızca izleyerek kazandığını, Barış'ın bilgisinin de o güne kadar hiç davranışa dökülmediğini hatırlatarak öğrenmenin davranıştan önce gerçekleştiğini söyleyebilir. Hangi açıklamanın daha güçlü olduğuna öğrenci bu gerekçeleri tartarak karar verir.
4. Metinde insan öğrenmesine ve makine öğrenmesine ait özellikleri belirle. Programın öğrenmesini girdi, süreç ve çıktı bileşenleriyle göster. Ayşe Nine ile programın öğrenme biçimlerini benzerlikleri ve farklılıklarıyla karşılaştır; metnin sonundaki soruya iki yönlü bir değerlendirmeyle cevap ver.
Cevabında bunlar olmalı:
- Ayşe Nine'nin öğrenmesi deneyim, gözlem, duygu ve sosyal etkileşimle şekillenen çok katmanlı bir süreçtir; bağlamı ve anlamı hesaba katar.
- Programın öğrenmesi teknik bir süreçtir: Girdi on yıllık ölçümler, süreç yapay sinir ağlarının veriyi işleyip hataları düzeltmesi, çıktı yağış olasılığıdır.
- Benzerlik: İkisi de geçmişte karşılaştıkları örüntülerden yola çıkarak tahminde bulunur ve hatalarından öğrenebilir.
- Farklılık: Program çok veriyi hızla işler ama bağlamı ve anlamı kavrayamaz, tarlaları ve köylülerin dertlerini hesaba katamaz; Ayşe Nine köyün koşullarını ve insanların kaygılarını kavrar ama çok sayıda ölçümü bir anda işleyemez.
- Metnin sonundaki soruya cevap iki yönlü verilir ve gerekçelendirilir; hangi tarafın seçildiği değil, gerekçenin tutarlılığı önemlidir.
Örnek cevap:
Ayşe Nine'nin öğrenmesi annesinin yanında başlayan yaşantılarla, gözlemle ve köylülerle konuşmalarıyla şekillenmiştir; bu, insan öğrenmesinin deneyim, duygu ve sosyal etkileşimle şekillenen çok katmanlı yapısını gösterir. Programın öğrenmesi ise teknik bir süreçtir: Girdisi on yıllık sıcaklık, nem ve rüzgâr ölçümleri, süreci yapay sinir ağlarının bu verileri işleyip yanlış tahminleri düzeltmesi, çıktısı da yüzde olarak verilen yağış olasılığıdır. İkisi de geçmişte gördükleri örüntülerden yola çıkarak tahmin yapar ve yanıldıkça tahminlerini düzeltir. Program çok sayıda veriyi hızla işler ama hasadın köy için anlamını kavrayamaz, kurak bir yılda hangi tarlanın önce biçileceğini hesaba katamaz; Ayşe Nine ise bağlamı ve anlamı hesaba katar ama binlerce ölçüme aynı anda bakamaz. Programa gidilmesi gerektiğini savunan biri, onun çok daha fazla veriyi tutarlı biçimde işlediğini ve her gün ölçülebilir bir sonuç verdiğini gerekçe gösterebilir. Ayşe Nine'ye gidilmesi gerektiğini savunan biri ise onun köyün koşullarını ve insanların kaygılarını bildiğini, yanıldığında da gözlemlerini genişleterek kendini düzelttiğini söyleyebilir. Kime gidileceğine öğrenci bu iki yönü tartarak karar verir.
felsefesinifi.com/psikoloji/nasil-ogreniriz/yazili-hazirlik/