FELSEFE 11 · 2. ÜNİTE

Teknoloji ve Hayat

Elindeki telefon senin kullandığın bir araç mı, yoksa sen farkında olmadan onun yönettiği bir hayat mı yaşıyorsun?

Konular

1. KONU
Teknoloji ve İnsan Hayatı
Telefonun olmadan geçen bir günde eksik kalan şey yalnızca bir kolaylık mı, yoksa hayatının bir parçası mı?
Özet: Teknoloji ve İnsan Hayatı Slayt: Teknoloji ve İnsan Hayatı Kartlar: Teknoloji ve İnsan Hayatı
2. KONU
Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler
Yüzlerce takipçin varken yanında kimse yoksa, teknoloji seni insanlara mı yaklaştırıyor, yoksa kendinden mi uzaklaştırıyor?
Özet: Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler Slayt: Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler Kartlar: Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler
3. KONU
Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler
Bir robot birine zarar verdiğinde suçlu kimdir; robot mu, onu yapan mı, yoksa kullanan mı?
Özet: Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler Slayt: Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler Kartlar: Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler

Ünitenin kavramları

37 KAVRAM

1. KONU

Teknoloji ve İnsan Hayatı

Teknoloji: İnsanın karşılaştığı güçlükleri aşmasına ve sorunlarını kolay, hızlı çözmesine yarayan araç, malzeme, yol ve yöntemleri bulma, yapma ve geliştirme bilgisi ve işidir.
Tekhne: Teknoloji kelimesinin dayandığı Antik Yunan kelimesidir; "aletheia" (açığa çıkarma) ve "poiesis" (sanatsal üretim) anlamlarını taşır.
Teknik: İnsanın doğa karşısında eksik kaldığı ve zorlandığı yerde sınırlarını aşmak için doğaya müdahale ettiği yapay süreçtir.
Makineleşme: Bedensel iş gücüne dayanan üretimden makinelerle yapılan üretime geçiştir; Sanayi Devrimi'nin en belirgin özelliğidir.
Zaman ve mekân algısı: İnsanın olayları ne zaman ve nerede yaşadığına dair kavrayışıdır; iletişim ve ulaşım teknolojileri bu sınırları büyük ölçüde kaldırarak algıyı değiştirir.
Teknolojik anarşi: Güç kazanmak, zenginleşmek ve doğayı kontrol altına almak için teknolojik gelişmeyi destekleyen, 19. yüzyıl Batı sanayileşmesine egemen olan tutumdur.
Teknofili: Teknolojiye aşırı düşkünlük ve bağlılıktır; teknolojinin insan üzerindeki kontrolü bu düşkünlükle başlar ve bilinçsizce kurulan bağ insanın teknoloji tarafından kuşatılmasına yol açar.
Uygun teknoloji: Teknolojinin getirilerine teslim olmadan önce amaçları ve değerleri düşünmeyi isteyen, teknolojinin hâkimiyet aracına dönüşmesini bu yolla önlemeyi savunan tutumdur.
Teknofobi: Teknolojiden korkma ve geri çekilmedir; teknolojiyi insan özgürlüğünü kısıtlayan bir şey sayıp hayatı ondan arındırmak ister.
Teknoloji taraftarlığı: Teknolojik gelişmeyi destekleyen ve ona güvenen tutumların ortak adıdır; teknolojik anarşi ve teknofili bu uca yakındır.
Teknoloji karşıtlığı: Teknolojiye kuşkuyla bakan ve onu reddetmeye yönelen tutumdur; uç biçimi teknofobidir.
Ontolojik problem: Teknolojinin varlık ve varoluş üzerinden gerçeklik algısını değiştirmesiyle ortaya çıkan, insanın kendine ve doğaya yabancılaşmasını ve anlam yitirmesini konu alan problemdir.
Aksiyolojik problem: Teknolojinin seçim, eylem ve değer alanında yol açtığı problemdir; güvenlik sorunları, değerlerin tahribatı ve ahlaki eylemin imkânı bu gruptadır.

2. KONU

Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler

Ontolojik anlam kaybı: İnsanın varoluşunun ve yaşamının ne anlama geldiğini yanlış anlaması ya da anlayamaması sonucu doğan, özsel değerlerin anlamını yitirmesiyle ortaya çıkan anlam ve değer kaybıdır.
Yabancılaşma: İnsanın doğasından ve özünden uzaklaşarak varlığıyla bağının kopması ve bu yüzden kendiliğini kaybetmesidir.
Çerçeveleme: Heidegger'e göre modern teknolojinin özüdür; insanın doğayı bir nesne gibi görüp ölçülebilir parçalara böldüğü ve belli bir amaç için kullandığı, varlığa yaklaşma biçimidir.
Varlığın unutuluşu: Heidegger'e göre çerçeveleme yüzünden varlığın geri çekilmesi ve üstünün örtülmesidir; bir bakıma insanın kendini unutmasıdır.
Köksüzlük ve yurtsuzluk: Heidegger'e göre varlıkla bağı kopan insanın doğal yaşamından kopması ve varlıktan uzaklaşmış olarak yaşamasıdır.
Objektifleştirme: Marcel'e göre bilimsel düşüncenin özündeki, insanı verimliliği nesnel olarak hesaplanabilen bir olgu ya da bir makine modeli gibi ele alma çabasıdır.
Sahip olma arzusu: Marcel'e göre teknolojinin insanda beslediği, insanı sahip olduklarını yitirme korkusuyla onların tutsağı hâline getiren arzudur.
Aracın amaca dönüşmesi: Marcel'e göre teknolojinin insanın elinde bir araç olmaktan çıkıp amaç hâline gelmesidir; insan teknoloji üzerindeki hâkimiyetini yitirir ve özgürleşmek yerine tutsak olur.
Simülasyon kuramı: Baudrillard'ın, içinde yaşadığımız düzeni gerçeğe benzeyen ama gerçek olmayan, insan eliyle kurgulanmış bir simülasyon olarak gören görüşüdür.
Simüle etmek: Gerçek olmayan bir şeyi gerçekmiş gibi sunmak ve göstermeye çalışmaktır.
Simülakr: Gerçeklik olarak algılanmak istenen görünümdür.
Simülasyon: Bir aracın, makinenin, sistemin ya da bir olayın işleyişinin maket veya bilgisayar programıyla yapay olarak yeniden üretilmesidir.
Sanal gerçeklik: Bilinen gerçeklerin hayallerle birleştirilip kurgulanmış yapay ses ve görüntülerle ekranda sunulduğu, teknolojinin yarattığı yeni gerçeklik alanıdır.

3. KONU

Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler

Güvenlik sorunları: Verilerin işlenmesinden ve kullanılmasından doğan, siber saldırı, mahremiyet ihlali ve silah teknolojilerinin yol açtığı yıkım gibi sorunlardır.
Mahremiyet ihlali: Kişisel bilgilerin ya da kurum ve şirket bilgilerinin izinsiz biçimde ele geçirilmesi, işlenmesi ve kullanılmasıdır.
Siber suç: Bilgisayarı, bilgisayar ağını ya da ağa bağlı bir cihazı hedef alan; çoğu zaman para kazanmak, bazen de sistemlere siyasi ya da kişisel amaçla zarar vermek için işlenen suçtur.
Yapay zekâ: Teknolojinin görünür uzantısı olan makinelere, insan gibi düşünen ve davranan sistemlere verilen addır.
Dezenformasyon: Yanlış ya da yanıltıcı bilginin yayılmasıdır; sosyal medya kamuoyunun oluşumunu etkilerken buna yol açabilir.
Panoptikon: Gardiyanların mahkûmları sürekli izleyebilmesi için tasarlanmış hapishane modelidir; Bauman sosyal medyadaki gözetimi buna benzetir.
Teknolojiye hâkimiyet: Bauman'a göre teknolojiyi bütünüyle kontrol etmek değil, onun birey ve toplum üzerindeki etkilerini fark edip bilinçli ve eleştirel bir tutum geliştirmektir.
Değerlerin tahribatı: Bireysel ve toplumsal hayatın temelini oluşturan değerlerin yitirilmesidir.
Brain rot (beyin çürümesi): Kişinin, çoğu önemsiz olan çevrim içi içeriği gereğinden fazla tüketmesi yüzünden zihinsel ya da entelektüel olarak yıpranmasıdır.
NFT: Değiştirilemeyen, benzersiz, taklit edilemez ve bölünemez dijital varlıklardır.
Ahlaki eylemin imkânı: Yeni teknolojiler karşısında etik kuralların oluşturulamaması problemidir; sonucu kuralsızlıktır.