FELSEFE 10 · 3. ÜNİTEVarlık Felsefesi
Neyin gerçekten var olduğunu sorduğunda cevap madde mi olur, düşünce mi, yoksa sürekli değişen bir akış mı?
Konular
- 1. KONU
Varlık Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları
Gördüğün, dokunduğun her şey gerçekten var mı, yoksa var olanın asıl hâli gözünün önündekinden başka bir şey mi?
- 2. KONU
Varlık Felsefesinin Temel Problemleri
Yaşadığın her şey bir simülasyon olsaydı fark edebilir miydin? Ve fark etsen, gerçekten var olanın ne olduğuna nasıl karar verirdin?
Ünitenin kavramları29 kavram
Varlık Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları
- Varlık felsefesi
- Konusu varlığın kendisi olan; varlığın özelliklerini, ne olduğunu ve var olma biçimlerini inceleyerek varlığın doğasına dair evrensel açıklamalara ulaşmaya çalışan felsefe disiplinidir.
- Ontoloji
- Sözcük anlamı "varlık bilimi" olan, varlıkların özelliklerini, türlerini ve birbirleriyle ilişkilerini inceleyen alandır; varlık felsefesinin öteki adıdır.
- Metafizik
- Varlığın ve gerçekliğin en temel ilkelerini inceleyen, kapsamı tarih içinde değişen felsefe disiplinidir.
- Varlık
- Somut ve soyut var olan her şeydir.
- Fenomen
- Dış dünyadaki nesne ve olayların insan bilincinde beliren hâlleridir.
- İdea
- Yalnızca düşünme aracılığıyla kavranabilen asıl gerçekliktir.
- Madde
- Uzayda yer kaplayan, ağırlığı ve kütlesi olan fiziksel varlıktır.
- Oluş
- Bir şeyin meydana gelme sürecidir.
- Öz
- Bir varlığın kimliğini belirleyen, değişmeyen karakteristik özellikleridir.
- Töz
- Başka bir şeye bağlı olmadan varlığını sürdüren temel varlıktır.
- Varoluş
- Bir varlığın kendini gerçekleştirmesi ve özünü ortaya koymasıdır.
Varlık Felsefesinin Temel Problemleri
- Arkhe
- İlk filozofların doğada değişen varlıkların ötesinde aradığı, değişmeyen öz ya da ana maddedir.
- Nihilizm
- Genel anlamda her tür görüşe, değere ve düzene karşı çıkan anlayıştır; varlık felsefesinde tözsel anlamda varlığın var olmadığını savunur.
- Realizm
- Varlığın var olduğunu savunan felsefi görüştür.
- Form
- Aristoteles'e göre varlığın özü olan, değişmeyen ve ancak akılla kavranabilen ögedir.
- İdealizm
- Gerçekliğin maddi değil zihinsel (akılsal) olduğunu savunan anlayıştır.
- Zorunlu varlık
- İbni Sina'ya göre varlığı kendinden olan, ezelî-ebedî, bir ve mükemmel varlıktır; Tanrı'dır.
- Mümkün varlık
- İbni Sina'ya göre varlığı olasılık dâhilinde olan, değişen, var olan ve yok olan varlıktır.
- Tin
- Hegel'e göre asıl gerçeklik olan; düşünsel, bir, ezelî ve ebedî olan ve değişerek varlıklar dünyasını meydana getiren ilkedir.
- Diyalektik
- Her durumun (tez) karşıtını (antitez) içinde taşıdığı, ikisinin çatışmasından yeni bir durumun (sentez) doğduğu ve bunun sürekli tekrarlandığı değişim sürecidir.
- Materyalizm
- Maddi varlıkların gerçek olduğunu, madde olmayanın gerçek olmadığını savunan yaklaşımdır.
- Atom
- Demokritos'a göre bütün varlıkları oluşturan, bölünmez ve değişmez maddi parçacıktır.
- Düalizm
- İkicilik anlamına gelen, varlığın hem maddi hem maddi olmayan iki unsurdan meydana geldiğini savunan görüştür.
- Oluş felsefesi
- Evrendeki varlıkların değişmez olduğu anlayışını eleştiren, var olan her şeyin sürekli bir değişim ve oluş hâlinde olduğunu savunan yaklaşımdır.
- Logos
- Herakleitos'a göre varlıkların değişimini düzenleyen, kendisi değişmeyen ilkedir.
- Fenomenoloji
- Asıl varlıkların fenomenler olduğunu savunan, insanın deneyimlerini ve bilinç durumlarını inceleyerek varlığın özüne ulaşılabileceğini iddia eden yaklaşımdır.
- Paranteze alma
- Husserl'e göre özün bilgisine ulaşmak için varlığa ait birtakım niteliklerin bir kenara bırakılarak varlıktan soyutlanmasıdır.
- Metin inceleme
- Felsefi bir metnin kavramları, problemleri, argümanları ve bu argümanların gerekçeleri belirlenerek eleştirel olarak değerlendirilmesidir.
- Varoluşçuluk
- İnsanın varoluşunu, yaşam biçimlerini ve süreçlerini anlamaya odaklanan; özgürlük, sorumluluk ve varoluşsal kaygıları temel konu edinen düşünce akımıdır.