Gelişim Görevleri

Gelişim görevi, belirli bir yaş döneminde bireyin kazanması beklenen beceri ve davranışlardır; bireyin çevresine uyumunu kolaylaştırır. Bu kavramı ayrıntılı biçimde ele alan isimlerden biri Robert J. Havighurst’tür (1900-1991). Havighurst hayatı altı döneme ayırır ve her dönemin görevlerini sıralar:

Bu tablodaki yaş aralıklarının bir önceki konudaki gelişim dönemlerinden biraz farklı olduğuna dikkat et. Bunun nedeni, tablonun Havighurst’ün kendi sınıflamasını göstermesidir.

Gelişim görevleri dönemden döneme değişir; ama birçoğu bir öncekinin üzerine kurulur. Erken çocuklukta doğruyu yanlıştan ayırmaya başlayan çocuk, orta çocuklukta bir vicdan ve değerler sistemi oluşturur, ergenlikte de kendi etik sistemini geliştirir. Yani gelişimde hem değişim hem süreklilik vardır. Bir dönemde görevi yerine getirmek, sonraki dönemin görevlerini kolaylaştırır.

Ergenlik görevlerinin çoğu bir karar anında kendini gösterir. Aşağıdaki dört öğrenci, kararlarını verirken aynı adımlardan geçer: Ulaşmak istediği amacı belirler, bilgi ve deneyimlerinden yararlanır, seçenekleri karşılaştırır ve en uygun olanı seçer.

Mustafa’nın kararı kariyere yönelik adım atmayı ve duygusal bağımsızlığı, Salih’in kararı fiziksel görünümü kabul edip bedenine uyum sağlamayı yansıtır. Ecem’in planlı çalışmaya geçmesi sorumluluk almayı, Saadet’in sohbete katılması ise akranlarla ilişki kurmayı gösterir.

Gelişimi açıklamak için farklı kuramlar geliştirilmiştir. Öne çıkan dört kuram şunlardır:

Gelişimi yalnızca yeni beceriler edinmek olarak görmeyen bir yaklaşım da vardır. Abraham Maslow (1908-1970) bütün olarak gelişmeyi egonun aşılması kavramıyla açıklar. Egosunu aşan kişi her şeyi kendi çıkarı açısından tartmayı bırakır, “ben” duygusunun ötesine bakar ve yüksek değerlere yönelir. Çevresindeki insanlara, doğaya ve yaptığı işe “Bunun bana ne yararı var?” diye bakmaz; onları kendi değerleriyle görmeye başlar. Bir müzik parçasının içinde kaybolmak, birini derinden sevmek ya da emek verdiği bir işi anlamlı biçimde bitirmek insanı bir süreliğine kendi merkezinden çıkarır. Maslow’a göre bunun bir ön koşulu vardır: Kişinin önce sağlam bir kimlik kurması gerekir. Kendini tanıyan ve olduğu gibi kabul eden biri, kendini sürekli kanıtlama ihtiyacından kurtulur. Böyle birinin davranışları daha doğal ve dengeli olur; korku ya da düşmanlık gibi duyguların etkisinden uzaklaştıkça olaylara daha tarafsız bakar.