BİLGİ KARTLARI · 2. ÜNİTE · 2. KONU

Mantık ve Argümantasyonun Temel Kavramları

Bilgi kartları

0 / 18 BİLİNİYOR

SORU

İlerlemen bu cihazda saklanır.

Mantığın yapılan tanımlarında hangi ortak nokta öne çıkar?
Mantığın doğru düşünmenin kurallarını ortaya koyduğu, bilinenden bilinmeyene ulaşmayı sağladığı ve zihni hatalardan koruduğu vurgulanır.
Kavram: MANTIK
Aklın dört ilkesi nelerdir?
Özdeşlik, çelişmezlik, üçüncü hâlin imkânsızlığı ve yeter-sebep ilkeleridir.
Kavram: ÖZDEŞLİK İLKESİ
Bir tartışmada "özgürlük" kelimesi önce "istediğini yapmak", sonra "yasalara uymak" anlamında kullanılıyor. Hangi ilke çiğnenmiştir?
Özdeşlik ilkesi. Bir terime başta hangi anlam verildiyse akıl yürütme boyunca o anlamda kullanılmalıdır.
Kavram: ÖZDEŞLİK İLKESİ
Çelişmezlik ilkesi ile üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi arasındaki fark nedir?
Çelişmezlik ilkesi bir yargının aynı anda hem doğru hem yanlış olamayacağını söyler. Üçüncü hâlin imkânsızlığı ise yargının ya doğru ya yanlış olduğunu, üçüncü seçenek bulunmadığını söyler.
Kavram: ÇELİŞMEZLİK İLKESİ
Yeter-sebep ilkesi ne söyler?
Yeterli bir neden olmadan hiçbir yargının doğru, hiçbir olgunun var olamayacağını söyler.
Kavram: YETER-SEBEP İLKESİ
"Keşke tatil uzasa." cümlesi neden önerme değildir?
Bir dilek bildirir; bir durum hakkında yargı bildirmediği için doğru ya da yanlış olarak değerlendirilemez.
Kavram: ÖNERME
"Bir yılda on ay vardır." cümlesi önerme midir?
Evet. Yanlış bir yargı bildirir ama doğru ya da yanlış olabilen bir yargı içerdiği için önermedir.
Kavram: ÖNERME
"Deniz tuzludur." önermesinde özne, yüklem ve bağ hangileridir?
Deniz özne, tuzlu yüklem, "-dur" eki ise ikisini birbirine bağlayan bağdır.
Kavram: ÖNERME
Bileşik önerme nedir?
Birden fazla yargı içeren önermedir. "ve, veya, ise, ancak ve ancak" gibi bağlaçlarla kurulur ve tek tek önermelere ayrılabilir.
Kavram: BİLEŞİK ÖNERME
Akıl yürütmede öncül ve sonuç nedir?
Kanıtlayan durumundaki önermelere öncül, öncüllerle kanıtlanan önermeye sonuç denir.
Kavram: AKIL YÜRÜTME
Tümdengelim, tümevarım ve analoji nasıl ayırt edilir?
Tümdengelim genel bir yargıdan özel sonuca iner. Tümevarım gözlenen birçok olaydan genellemeye çıkar. Analoji benzer şeylerin başka yönlerden de benzeyeceğini kabul eder.
Kavram: TÜMDENGELİM
"Tanıdığım herkes çıkarını koruyor, o hâlde insan bencildir." Bu akıl yürütmenin türü nedir ve zayıf yanı nerededir?
Tümevarımdır. Kişinin tanıdığı insanlar bütün insanlığı temsil etmez; bu yüzden genelleme acelecidir.
Kavram: TÜMEVARIM
Saatin bir saatçi tarafından yapıldığından yola çıkıp evrenin de bir tasarımcısı olması gerektiğini söylemek hangi akıl yürütmedir?
Analojidir. Saat ile evren arasındaki benzerlikten hareket edilir; sonuç bu benzerliğin gücüne bağlıdır ve tartışmaya açıktır.
Kavram: ANALOJİ
Bir akıl yürütme ne zaman tutarlıdır?
Önermeleri birbirini desteklediğinde ve birbiriyle çelişmediğinde, öncüller ile sonuç arasında mantıksal uyum bulunduğunda tutarlıdır.
Kavram: TUTARLILIK
Safsata nedir ve çoğu zaman neden ortaya çıkar?
Görünüşte geçerli ve ikna edici duran ama mantık bakımından hatalı akıl yürütmeye dayanan argümandır. Çoğu zaman dilsel belirsizlik, duygusal yönlendirme, eksik veri ya da yanlış çıkarım ilişkileri yüzünden ortaya çıkar.
Kavram: SAFSATA
"Gönderinin yüz bin beğenisi var, demek ki bileklik gerçekten işe yarıyor." Bu hangi safsatadır?
Popülerliğe başvurmadır. Ürünün etkisine dair kanıt yoktur; dayanak yalnızca kalabalığın beğenisidir.
Kavram: SAFSATA
Adam karalama ile otoriteye başvurma arasındaki fark nedir?
Adam karalama argümanı öne süren kişiye saldırarak görüşü reddeder. Otoriteye başvurma ise uzman sayılan birinin saygınlığını koz yaparak iddiayı kabul ettirmeye çalışır.
Kavram: SAFSATA
Basılı kitap satışlarındaki düşüşü gösterip dijital okumadaki artışı gizleyen kişi hangi safsatayı yapar?
Cımbızlama. İşine gelen veriyi seçer, karşıt veriyi bilerek görmezden gelir.
Kavram: SAFSATA