Argümantasyonun Yapısı

Bir argüman, öne sürülen bir iddianın birtakım gerekçelere dayandırılmasıyla oluşur. Argümandaki gerekçeler, varılan sonuç için birer öncül durumundadır. Gerekçesi olmayan bir iddia yalnızca bir görüş olarak kalır; gerekçesini gösterdiğinde argümana dönüşür.

Günlük hayatta kurduğumuz argümanlar çoğu zaman karmaşıktır ya da farklı biçimlerde yorumlanabilir. Meclisteki öğrencinin konuşmasında olduğu gibi gerekçeler ile sonuç birbirine karışır. Bu yüzden argümanı açık, net ve nesnel hâle getirmek önemlidir. Bunun yolu argümanı mantıksal yapıya dönüştürmektir.

Mantıksal yapıya dönüştürmek, argümanı oluşturan önermeleri sembollerle göstermek demektir. Buna sembolleştirme denir:

Bir argüman mantıksal yapıya dönüştürülürken üç adım izlenir:

1. Öncüller (P) belirlenir.
2. Sonuç (C) belirlenir.
3. Sembolleştirme yapılır.

Meclisteki konuşmayı bu adımlarla çözümleyelim. Önce şunu sor: Konuşmacı neyi kabul ettirmek istiyor? Cevap sonuçtur. Sonra sor: Bunu neye dayandırıyor? Cevaplar öncüllerdir.

“Herkes şikâyet ediyor” ifadesi konuşmaya güç katmak için söylenmiştir ama iddianın asıl dayanağı değildir; çözümlemede ayıklanabilir.

Çözümlemenin ardından argüman, anlamı değişmeden daha derli toplu biçimde yeniden ifade edilebilir: “Bahçede çöp kutuları tek bir yerde toplandığı için öğrenciler çöplerini atmakta zorlanıyor ve bahçe kirleniyor. Kutu sayısının artması koridorlarda temizliği sağlamıştı; bu nedenle bahçenin her köşesine çöp kutusu konmalıdır.” Cümleler değişti ama iddia ve gerekçeler aynı kaldı.

Argümanı P’lere ve C’ye ayırdığında hangi öncülün neyi desteklediğini görürsün. Bir öncül eksikse ya da sonuç öncüllerden çıkmıyorsa bu boşluk hemen görünür hâle gelir. Aşağıdaki argümanlar bu açıdan incelenebilir:

Kar temizleme makinesi. P1: Köyde kışın yoğun kar yüzünden insanlar evlerinden çıkmakta ve günlük işlerini sürdürmekte zorlanır. P2: Kar temizleme makineleri karı hızlı ve etkili biçimde temizleyip ulaşımı kolaylaştırır. C: Her evin önüne kar temizleme makinesi konursa köy halkı kışın daha rahat hareket eder ve yaşam koşulları iyileşir. Yeniden ifade: Kar yağışı köyde ulaşımı zorlaştırdığından, karı hızla temizleyen makineler kullanılırsa köy halkı kışı daha rahat geçirir.

Baz istasyonu ve koyunlar. P1: Baz istasyonunun yakınındaki koyunlar hastalanmıştır. P2: Ekipler hastalığın istasyonun yaydığı radyasyondan kaynaklandığını düşünür. P3: Diğer koyunlar da istasyona yaklaştıkça hastalanabilir. C: Sürü sahipleri hayvanlarını bölgeden uzaklaştırmalıdır. Çözümleme zayıf noktayı gösterir: P2 bir kanıt değil, bir tahmindir. Hastalığı yalnızca istasyona yakınlık yüzünden ona bağlamak, sebep-sonuç bağını yetersiz kuran bir nedensellik hatasıdır. Yeniden ifade: Ekipler koyunların hastalığını istasyonun yaydığı radyasyona bağladığı ve öteki koyunların da istasyona yaklaştıkça hastalanabileceğini düşündüğü için sürü sahiplerine hayvanlarını bölgeden uzaklaştırmalarını önerir. Yeniden ifade anlamı değiştirmez; zayıf öncül de olduğu gibi kalır.

Şiddet içerikli paylaşımlar. P1: İnternette çok sayıda şiddet içerikli haber, video ve görsel paylaşılmaktadır. P2: Bu paylaşımlar çocuklara ve gençlere olumsuz örnek olur ve onları etkileyebilir. P3: Bu durum toplumda şiddet eğilimini artırma riski taşır. C: Şiddet içerikli paylaşımlara engel olunmalıdır. Yeniden ifade: Şiddet içerikli paylaşımlar çocukları ve gençleri olumsuz etkileyip toplumda şiddeti artırabileceği için sınırlandırılmalıdır.

Sağlıkçıların önerileri. P1: Sağlıkçılar halkı bilinçlendirmek için öneriler sunar. P2: Sağlıklı yaşam için dengeli beslenme ve düzenli egzersiz gereklidir. P3: Bu öneriler halk sağlığı açısından önemlidir. P4: Bu konuda en yetkin ve uzman kişiler sağlıkçılardır. C: Sağlıklı bir yaşam için beslenmeye ve egzersize özen gösterilmelidir. Yeniden ifade: Bu konunun uzmanı olan sağlıkçılar dengeli beslenmenin ve düzenli egzersizin sağlıklı yaşam için gerekli olduğunu söylediğinden, beslenmeye ve egzersize özen gösterilmelidir.

Sembolleştirmenin amacı gösteriş değil, denetimdir. Bir argümana itiraz etmek isteyen kişi de önce bu ayrımı yapar. Hangi öncülü sorgulayacağını ancak argümanın yapısını gördüğünde bilebilir.