Cevaplar
Kısa cevaplı sorular
1. blok: Aşağıdaki tanımları oku ve her birinin hangi kavrama ait olduğunu bul. Havuzdaki kavramlardan ikisi hiçbir tanıma uymuyor.
- Dil
- Düşünme
- Sessiz konuşma
- Gösterge
- İmge
- Örtük uzlaşma
2. blok: Aşağıdaki örneklerin her birinin aklın hangi ilkesiyle ilgili olduğunu bul.
- Özdeşlik ilkesi
- Çelişmezlik ilkesi
- Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi
- Yeter-sebep ilkesi
- Özdeşlik ilkesi
- Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi
3. blok: Aşağıdaki tanımları oku ve her birinin hangi kavrama ait olduğunu bul. Havuzdaki kavramlardan ikisi hiçbir tanıma uymuyor.
- Önerme
- Bileşik önerme
- Doğruluk
- Tümdengelim
- Tümevarım
- Analoji
4. blok: Aşağıdaki örneklerin her birindeki safsata türünü bul.
- Otoriteye başvurma
- Adam karalama
- Cımbızlama
- Yanlış analoji
- Nedensellik hataları
- Popülerliğe başvurma
Açık uçlu sorular
1. Bu üç örnekten hareketle düşünme ile dil arasında hangi neden-sonuç bağlarını kurabilirsin? Kitapta düşünme-dil ilişkisi üzerine verilen üç görüşten hangisini daha savunulabilir bulduğunu gerekçesiyle açıkla.
Cevabında bunlar olmalı:
- Kardeşin örneği dil olmadan da düşünmenin mümkün olduğunu gösterir; düşünme kavramların yanında imgelerle de gerçekleşir.
- Senin örneğin düşüncelerin ve duyguların ifade edilmesi için dile ihtiyaç olduğunu gösterir; uygun kelime bulunamayınca düşünce başkasına aktarılamaz.
- Dil düşünceleri geliştirir, düzenler, zenginleştirir ve somutlaştırır; yani dil düşünmenin sonucunu etkiler.
- Bu bağlar birlikte değerlendirildiğinde dil ile düşünmenin birbirini etkilediği ama birinin diğerine indirgenemediği görüşü güçlenir; öğrenci başka bir görüşü seçerse onu da bu örneklerle gerekçelendirir.
Örnek cevap:
Kardeşimin blokları devrilmeden dizmenin yolunu bulması, dil olmadan da düşünmenin mümkün olduğunu gösteriyor; o, kelimelerle değil zihninde canlandırdığı görüntülerle düşünüyor. Benim arkadaşıma derdimi anlatamamam ise düşünceyi başkasına aktarmak için dile ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Ayrıca doğru kelimeyi bulsaydım duygumu kendime de daha net açıklayabilirdim; demek ki dil düşünceyi düzenliyor. Bu yüzden ablamın görüşüne katılmıyorum. Bence en savunulabilir görüş, dil ile düşünmenin birbirini etkilediği ama birinin ötekine indirgenemeyeceğidir.
2. Afişteki iddiayı, Emre'nin itirazını ve görevlinin sözünü birlikte değerlendir. Üçünü de hesaba katan, kendi içinde çelişkisiz bir görüş oluştur.
Cevabında bunlar olmalı:
- Kitaba göre dil düşünceleri geliştirir, düzenler ve zenginleştirir; görevlinin sözü bu fikri destekler.
- Dil olmadan da düşünme mümkündür; düşünme imgeler aracılığıyla da gerçekleşir. Emre'nin satranç örneği bunu gösterir.
- Bu iki fikir çelişmez: Dil düşünmenin tek koşulu değildir ama onu güçlendirebilir. Afişteki iddia ancak bu sınırla kabul edilebilir.
- Kurulan görüş üç sesi de hesaba katar ve birbiriyle çelişen yargılar içermez.
Örnek cevap:
Afiş, kelime bilgisinin düşünmeyi güçlendirdiğini söylüyor; görevlinin de dediği gibi kelimeler düşüncelerimizi düzenlememize yardım ediyor. Emre'nin kuzeni ise az okumasına rağmen satrançta çok iyi düşünüyor; bu da düşünmenin yalnızca kelimelerle olmadığını, zihinde canlandırılan hamlelerle de yapılabildiğini gösteriyor. Bu iki durum birbiriyle çelişmiyor. Bence kelime bilmek iyi düşünmenin tek koşulu değil ama düşünceleri zenginleştiren ve başkalarına aktarmamızı sağlayan önemli bir araç. Bu yüzden afişteki cümle, ne kadar çok kelime bilirsen düşüncelerini o kadar iyi düzenler ve anlatırsın biçiminde yazılsaydı daha doğru olurdu.
3. Üç mesajdaki akıl yürütmeleri incele: Her birinde hangi akıl yürütme türü ya da safsata var, öncülleri sonucu neden desteklemiyor? Ardından forma konusunda safsata içermeyen, öncülleri sonucunu destekleyen kendi argümanını kur.
Cevabında bunlar olmalı:
- Deniz analoji kuruyor ama tek bir benzerlikten başarı benzerliği çıkardığı için akıl yürütme yanlış analojiye dönüşüyor.
- Can, Deniz'in görüşünü değil kişiliğini hedef alıyor; bu adam karalamadır ve forma konusunda hiçbir gerekçe sunmaz.
- Ece çoğunluğun tercihini başarının kanıtı sayıyor; bu popülerliğe başvurmadır.
- Öğrencinin kurduğu argümanda öncüller sonucu gerçekten destekler, öncüllerle sonuç arasında tutarlılık vardır ve hiçbir safsata türü kullanılmaz.
Örnek cevap:
Deniz bir analoji kuruyor ama yalnızca forma rengi benzediği için başarının da benzeyeceğini söylüyor; bu yanlış analojidir, çünkü başarıyı formanın belirlediğine dair bir gerekçe yok. Can, Deniz'in görüşünü değil geç kalmasını eleştiriyor; bu adam karalamadır. Ece ise çoğunluğun isteğini başarının kanıtı sayıyor; bu da popülerliğe başvurmadır. Benim argümanım şu: Formanın amacı öğrencilerin rahat etmesi ve okulda eşit görünmesidir. Ankette öğrencilerin çoğu renkli formada kendini daha rahat hissedeceğini söylüyor ve renkli forma da herkes için aynı olabilir. O hâlde renkli forma bu iki amaca da uygun olduğu için seçilebilir.
4. Velinin argümanını mantıksal yapıya dönüştür: Öncülleri P1, P2, P3 diye, sonucu C diye yaz. Ardından argümanı anlamını değiştirmeden kendi cümlelerinle yeniden ifade et. Son olarak argümanı ikna edici bulup bulmadığını gerekçesiyle açıkla.
Cevabında bunlar olmalı:
- P1: Okulun çevresindeki sokaklarda akşamları aydınlatma yetersizdir. P2: Kış aylarında öğrenciler etüt çıkışında eve karanlıkta döner. P3: Karanlık sokaklar kaza ve güvenlik açısından risk taşır. C: Okul çevresindeki sokaklara ek aydınlatma konmalıdır.
- Yeniden ifade ederken öncüller ve sonuç korunur; yeni bir iddia eklenmez, argümanın kapsamı daraltılmaz ya da genişletilmez.
- Değerlendirmede öncüllerin doğru olup olmadığı ve sonucu yeterince destekleyip desteklemediği tartışılır; görüş gerekçeyle verilir.
Örnek cevap:
P1: Okulun çevresindeki sokaklarda akşamları aydınlatma yetersizdir. P2: Kış aylarında öğrenciler etüt çıkışında eve karanlıkta döner. P3: Karanlık sokaklar kaza ve güvenlik açısından risklidir. C: Okul çevresindeki sokaklara ek aydınlatma konmalıdır. Kendi cümlelerimle: Öğrenciler kışın etütten sonra okulun yakınındaki karanlık sokaklardan geçmek zorunda kaldığı ve bu karanlık hem kazaya hem başka tehlikelere yol açabildiği için bu sokaklar daha iyi aydınlatılmalıdır. Argümanı ikna edici buluyorum, çünkü öncüller sonucu doğrudan destekliyor ve sonuç, öncüllerde sözü edilen sorunun dışına taşmıyor.
felsefesinifi.com/10-sinif/felsefe-mantik-ve-argumantasyon/yazili-hazirlik/